TΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ Ε΄

ΑΡΙΘΜOΣ 2490/2025

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του στις 22 Οκτωβρίου 2025, με την εξής σύνθεση: Χρήστος Ντουχάνης, Αντιπρόεδρος, Πρόεδρος του Ε Τμήματος, Χρήστος Λιάκουρας, Δημήτριος Βανδώρος, Σύμβουλοι, Ελένη Μουργιά, Νικόλαος Βαγιωνάκης, Πάρεδροι. Γραμματέας η Ειρήνη Κανάκη.

Α. Για να δικάσει την από 10 Νοεμβρίου 2022 αίτηση: της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία «… ΑΝΩΝΥΜΗ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΗ - ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ - ΕΜΠΟΡΙΚΗ & ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Α.Ε.» και τον διακριτικό τίτλο «...», που εδρεύει στην …, η οποία παρέστη με τη δικηγόρο … (Α.Μ. …), που τη διόρισε με πληρεξούσιο,

κατά του Δήμου …, ο οποίος παρέστη με τον δικηγόρο … (Α..Μ. …), που τον διόρισε με απόφαση της Οικονομικής του Επιτροπής.

Με την αίτηση αυτή η αιτούσα εταιρεία επιδιώκει να ακυρωθεί η παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας της Υπηρεσίας Δόμησης του Δήμου … να θεωρήσει τα σχεδιαγράμματα κατόψεων, τομών και όψεων που συνοδεύουν τις υπ’ αριθμ. …/….1994 και …/...2003 διαπιστωτικές πράξεις του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού και κάθε άλλη σχετική πράξη ή παράλειψη της Διοικήσεως.

Β. Για να δικάσει την από 29 Μαρτίου 2023 αίτηση: της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία «… ΑΝΩΝΥΜΗ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΗ - ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ - ΕΜΠΟΡΙΚΗ & ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Α.Ε.» και τον διακριτικό τίτλο «...», που εδρεύει στην …, η οποία παρέστη με τη δικηγόρο … (Α.Μ. …), που τη διόρισε με πληρεξούσιο,

κατά του Δήμου …, ο οποίος παρέστη με τον δικηγόρο … (Α.Μ. …), που τον διόρισε με απόφαση της Οικονομικής του Επιτροπής.

Με την αίτηση αυτή η αιτούσα εταιρεία επιδιώκει να ακυρωθεί η υπ’ αριθμ. …/….2023 πράξη της Υπηρεσίας Δόμησης του Δήμου … και κάθε άλλη σχετική πράξη ή παράλειψη της Διοικήσεως.

Η εκδίκαση άρχισε με την ανάγνωση της εκθέσεως του εισηγητή, Συμβούλου Δημητρίου Βανδώρου.

Κατόπιν το δικαστήριο άκουσε την πληρεξούσια της αιτούσας εταιρείας, η οποία ανέπτυξε και προφορικά τους προβαλλόμενους λόγους ακυρώσεως και ζήτησε να γίνουν δεκτές οι αιτήσεις και τον πληρεξούσιο του καθ’ ου Δήμου, ο οποίος ζήτησε την απόρριψή τους.

Μετά τη δημόσια συνεδρίαση το δικαστήριο συνήλθε σε διάσκεψη σε αίθουσα του δικαστηρίου κ α ι

Α φ ο ύ μ ε λ έ τ η σ ε τ α σ χ ε τ ι κ ά έ γ γ ρ α φ α

Σ κ έ φ θ η κ ε κ α τ ά τ ο ν Ν ό μ ο

1. Επειδή, για την άσκηση των υπό κρίση αιτήσεων έχουν καταβληθεί τα νόμιμα παράβολα (τα ηλεκτρονικά παράβολα με κωδικούς πληρωμής …/2022 και …/ 2023 για τις Ε΄ …/2022 και Ε΄ …/2023 αιτήσεις, αντίστοιχα).

2. Επειδή, με τη με αριθμό κατάθεσης Ε΄ …/2022 αίτηση ζητείται η ακύρωση της παράλειψης οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας της Υπηρεσίας Δόμησης (ΥΔΟΜ) του Δήμου … να θεωρήσει τα σχεδιαγράμματα κατόψεων, τομών και όψεων που συνοδεύουν τις …/...1994 και …/...2003 διαπιστωτικές πράξεις του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού (ΕΟΤ) και την …/...2016 διαπιστωτική πράξη του Υπουργού Τουρισμού, με τις οποίες αναγνωρίσθηκε η νομιμότητα κατασκευών του ΕΟΤ στο ξενοδοχειακό συγκρότημα που διαχειρίζεται η αιτούσα στο …, βάσει των διατάξεων του άρθρου 6 του ν. 2160/1993. Η παράλειψη αυτή συντελέστηκε, κατά την αιτούσα, με την άπρακτη πάροδο τριμήνου από την υποβολή των …/...2022 και …/...2022 σχετικών αιτήσεών της προς την ανωτέρω ΥΔΟΜ. Με τη με αριθμό κατάθεσης Ε΄ …/2023 αίτηση ζητείται η ακύρωση του …/...2023 εγγράφου της ΥΔΟΜ, που εκδόθηκε σε απάντηση των ανωτέρω αιτήσεων της αιτούσας και με την οποία η εν λόγω υπηρεσία αρνήθηκε και ρητά να ικανοποιήσει το αίτημά της.

3. Επειδή, στο άρθρο 1 παρ. 1 περ. θ΄ του ν. 702/1977 (Α΄ 268), όπως η περίπτωση αυτή αντικαταστάθηκε με το άρθρο 49 παρ. 3 του ν. 3659/2008 (Α΄ 77), ορίζεται ότι: «1. Στην αρμοδιότητα του τριμελούς διοικητικού εφετείου υπάγεται η εκδίκαση αιτήσεων ακυρώσεως ατομικών πράξεων διοικητικών αρχών που αφορούν: … θ) την έκδοση οικοδομικών αδειών ...».

4. Επειδή, στην προκείμενη περίπτωση, οι πράξεις οι οποίες ζητήθηκε να εκδοθούν από την υπηρεσία δόμησης του Δήμου … θα έπρεπε να εκδοθούν, κατά την αιτούσα, με βάση τις διατάξεις του άρθρου 6 παρ. 1 του ν. 2160/1993 (βλ. σκέψεις 9 και 17), που ρυθμίζει το ζήτημα της έκδοσης οικοδομικής άδειας επισκευής, συντήρησης, εκσυγχρονισμού ή επέκτασης τουριστικών εγκαταστάσεων (κτιριακών και λιμενικών) που έχουν ανεγερθεί από τον ΕΟΤ ή τρίτο για λογαριασμό του μέχρι την ημερομηνία δημοσίευσης του ν. 2837/2000 χωρίς την κατά νόμο άδεια σε συνδυασμό με άλλες διατάξεις που ρυθμίζουν το ζήτημα αυτό. Συνεπώς, οι εφαρμοστέες διατάξεις ρυθμίζουν τα της έκδοσης οικοδομικών αδειών και, ως εκ τούτου, οι υπό κρίση αιτήσεις υπάγονται στην ακυρωτική αρμοδιότητα του τριμελούς διοικητικού εφετείου. Το Δικαστήριο, όμως, κρίνει ότι, για λόγους οικονομίας της δίκης, πρέπει, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 34 παρ. 1 του ν. 1968/1991 (Α΄ 150), να κρατηθούν και να εκδικασθούν από αυτό.

5. Επειδή, οι υπό κρίση αιτήσεις, με την πρώτη από τις οποίες προσβάλλεται η σιωπηρή και με τη δεύτερη η ρητή απόρριψη του αυτού αιτήματος, πρέπει να συνεκδικασθούν λόγω πρόδηλης συνάφειας.

6. Επειδή, εφόσον η ΥΔΟΜ του Δήμου … επανεξέτασε το αίτημα που υπέβαλε η αιτούσα, αποτέλεσμα δε της επανεξέτασης αυτής υπήρξε η έκδοση της προσβαλλόμενης με τη δεύτερη αίτηση ακυρώσεως ρητής πράξης, η εξέταση της πρώτης αιτήσεως ακυρώσεως κατά της σιωπηρής απόρριψης του εν λόγω αιτήματος καθίσταται αλυσιτελής (πρβλ. ΣτΕ 1247/2022).

7. Επειδή, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, κατόπιν δημόσιου διεθνούς διαγωνισμού για την παραχώρηση έκτασης προς τουριστική αξιοποίηση κατ’ εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 6 παρ. 18 του ν. 2160/1993, η αιτούσα κατέστη μισθώτρια έκτασης στο …, κυριότητας του ΕΟΤ (στον οποίο είχε περιέλθει αυτή δυνάμει αποφάσεων περί απαλλοτρίωσης με σκοπό την τουριστική αξιοποίηση) και ήδη της Εταιρείας Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤΑΔ ΑΕ). Κατ’ εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 6 παρ. 1 του ν. 2160/1993, ο ΕΟΤ προέβη στην έκδοση της …/...1994 πράξης, με την οποία διαπιστώθηκε η νομιμότητα κατασκευών ξενοδοχειακού συγκροτήματος το οποίο εκμεταλλεύεται η αιτούσα, και εν συνεχεία εξέδωσε την …/...2003 συμπληρωματική διαπιστωτική πράξη. Ακολούθως, εκδόθηκε η …/...2016 απόφαση της Αναπληρώτριας Υπουργού Οικονομίας, Ανάπτυξης και Τουρισμού, με την οποία διαπιστώθηκε η νομιμότητα εγκαταστάσεων οι οποίες αποτυπώνονταν στο από Ιουνίου 2009 τοπογραφικό διάγραμμα της ΕΤΑΔ ΑΕ. Κατόπιν τούτων, η ΕΤΑΔ ΑΕ, με το …/...2017 έγγραφό της, διαβίβασε τα σχετικά διαγράμματα των διαπιστωτικών πράξεων στην αιτούσα και όχι στην ΥΔΟΜ του Δήμου …, ως όφειλε κατά τους ισχυρισμούς της αιτούσας, ώστε να θεωρηθούν από την εν λόγω Υπηρεσία, σύμφωνα με το άρθρο 6 παρ. 1 του ν. 2160/1993. Για τον λόγο αυτό, η αιτούσα διαβίβασε η ίδια τα οικεία διαγράμματα στην ΥΔΟΜ με την …/...2022 αίτησή της μαζί με τις αντίστοιχες διαπιστωτικές πράξεις, ζητώντας τη θεώρησή τους σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 6 παρ. 1.α. και 18 περ. δ΄ του ν. 2160/1993 και 22 παρ. 3 και 23 του Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού (ΓΟΚ) 1985, όπως αυτές ερμηνεύθηκαν με την εγκύκλιο 55/2000 του Γενικού Γραμματέα του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων (ΥΠΕΧΩΔΕ) και το …/...2002 έγγραφο της Προϊσταμένης της Διεύθυνσης Οικοδομικών και Κτιριακών Κανονισμών του εν λόγω Υπουργείου. Ακολούθως, η αιτούσα υπέβαλε στην ΥΔΟΜ του Δήμου … την …/...2022 συμπληρωματική αίτηση, ζητώντας εκ νέου τη θεώρηση των επίδικων σχεδιαγραμμάτων και διαπιστωτικών πράξεων. Με την …/...2022 αίτησή της επισήμανε προς την ΥΔΟΜ τις αστικής, διοικητικής και ποινικής φύσης συνέπειες από την παράλειψη θεώρησης των υποβληθέντων διαγραμμάτων, ενώ με την …/…2023 αίτησή της προς την εν λόγω Υπηρεσία υπέβαλε την από 12.1.2023 γνωμοδότηση καθηγήτριας Νομικής Σχολής, σύμφωνα με την οποία η ΥΔΟΜ όφειλε να θεωρήσει τα υποβληθέντα διαγράμματα και να εκδώσει αποφάσεις πιστοποίησης του νόμιμου περιγράμματος των επίμαχων κατασκευών. Κατόπιν, η ΥΔΟΜ με το προσβαλλόμενο …/...2023 έγγραφό της απέρριψε το αίτημα της αιτούσας με την ακόλουθη αιτιολογία: «Επειδή οι διατάξεις του ΓΟΚ/85 βάσει των οποίων εκδόθηκαν η εγκύκλιος 55/2000 και το υπ’ αρ. οικ. …/….2002 έγγραφο έχουν τροποποιηθεί, η διαδικασία πιστοποίησης περιγράμματος νομίμως υφισταμένου κτιρίου και νόμιμου περιγράμματος γίνεται κατά τη διαδικασία έκδοσης διοικητικών πράξεων για την εκτέλεση οικοδομικών εργασιών ή νομιμοποίησης, όπως περιγράφονται στο άρθρο 29 του ν. 4495/2017, και διενεργείται αποκλειστικά ηλεκτρονικά σύμφωνα με το άρθρο 33 του ίδιου νόμου (ΦΕΚ 167/3.11.2017), όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Σημειώνουμε ότι για την αίτηση για έκδοση διοικητικής πράξης, προϋπόθεση είναι η σύμφωνη γνώμη της ιδιοκτήτριας ΕΤΑΔ».

8. Επειδή, προβάλλεται ότι η ΥΔΟΜ του Δήμου … όφειλε, κατά δέσμια αρμοδιότητα, να θεωρήσει τα υποβληθέντα σε αυτήν τοπογραφικά διαγράμματα αναφορικά με κατασκευές στην επίδικη έκταση για τις οποίες έχουν εκδοθεί οι προβλεπόμενες διαπιστωτικές πράξεις του ΕΟΤ και να εκδώσει αποφάσεις πιστοποίησης του περιγράμματος των νομίμως υφιστάμενων κατασκευών καθώς και του νομίμου περιγράμματός τους, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 παρ. 1 και παρ. 18 του ν. 2160/1993, αλλά και των άρθρων 22 παρ. 3 και 23 του ΓΟΚ 1985, όπως είχαν ερμηνευθεί με την 55/2000 εγκύκλιο και το …/….2002 έγγραφο της Διεύθυνσης Οικοδομικών Κανονισμών του ΥΠΕΧΩΔΕ. Κατά την αιτούσα, η ΥΔΟΜ είχε δέσμια αρμοδιότητα να θεωρήσει τα επίμαχα σχεδιαγράμματα, σύμφωνα με το άρθρο 6 παρ. 18 στοιχ. δ΄ του ν. 2160/1993, διότι αυτά είχαν θεωρηθεί από την ΕΤΑΔ Α.Ε. Επίσης δέσμια αρμοδιότητα είχε η ΥΔΟΜ ως προς την πιστοποίηση του περιγράμματος του κτίσματος χωρίς έλεγχο της νομιμότητάς του, διότι αυτό έχει νομιμοποιηθεί με τη διαπιστωτική πράξη του ΕΟΤ. Περαιτέρω, κατά την αιτούσα, μη νομίμως η ΥΔΟΜ θεωρεί ότι εφαρμοστέες ήταν οι διατάξεις του ν. 4495/2017 περί έκδοσης οικοδομικών αδειών και ηλεκτρονικής υποβολής τους, διότι οι διατάξεις του άρθρου 22 παρ. 3 του ΓΟΚ 1985, όπως ερμηνεύθηκαν με την εγκύκλιο 55/2000, είναι ειδικότερες, οι δε διατάξεις του ν. 4495/2017 αφορούν διαφορετικό ζήτημα, ήτοι την έκδοση οικοδομικών αδειών, την έγκριση εργασιών δόμησης μικρής κλίμακας και την έγκριση εκτέλεσης εργασιών και όχι τη θεώρηση σχεδιαγραμμάτων και την πιστοποίηση περιγράμματος ή την προβλεπόμενη στο άρθρο 6 παρ. 18 περ. δ΄ του ν. 2160/1993 διαδικασία. Τέλος, προβάλλεται ότι η αιτιολογία της προσβαλλόμενης πράξης ότι δεν είναι δυνατή η θεώρηση των σχεδιαγραμμάτων και η πιστοποίηση του περιγράμματος των κτισμάτων για τον λόγο ότι δεν υπήρχε σύμφωνη γνώμη της ΕΤΑΔ Α.Ε. δεν είναι νόμιμη, διότι τα εν λόγω σχεδιαγράμματα είχαν θεωρηθεί από αυτήν (και από τον ΕΟΤ).

9. Επειδή, ο ν. 2160/1993 (Α΄ 118) ορίζει στο άρθρο 6 παρ. 1, όπως η παράγραφος αυτή αντικαταστάθηκε με το άρθρο 17 του ν. 3986/2011 (Α΄ 152), ότι: «1. α. Θεωρούνται νομίμως υφιστάμενες όλες οι τουριστικές εγκαταστάσεις (κτιριακές και λιμενικές) που έχουν ανεγερθεί από τον ΕΟΤ ή τρίτο για λογαριασμό του μέχρι την ημερομηνία δημοσίευσης του ν. 2837/2000 (Α΄ 178), χωρίς την κατά νόμο άδεια. Για τη νομιμότητα των λιμενικών και των κτιριακών εγκαταστάσεων εκδίδεται σχετική διαπιστωτική πράξη του ΕΟΤ, μετά από εισήγηση της τεχνικής του υπηρεσίας, εφόσον αποδεικνύεται από μελέτες, διαγράμματα, εργολαβικές συμβάσεις ή άλλα πρόσφορα στοιχεία, ότι τα κτίσματα ανεγέρθηκαν από τον ΕΟΤ ή τρίτο για λογαριασμό του. Με την έκδοση της ανωτέρω απόφασης, οι εγκαταστάσεις, όπως αυτές περιγράφονται και αποτυπώνονται στο διάγραμμα που τη συνοδεύει, θεωρείται ότι πληρούν όλες τις νόμιμες προϋποθέσεις για την έκδοση οικοδομικής άδειας επισκευής, συντήρησης, εκσυγχρονισμού ή επέκτασης και οι αρμόδιες Πολεοδομικές Υπηρεσίες υποχρεούνται στη χορήγησή της, εφαρμοζομένων κατά τα λοιπά των κειμένων διατάξεων. β. Η εκτέλεση εργασιών επισκευής, συντήρησης ή ανακαίνισης επί των εγκαταστάσεων του προηγούμενου εδαφίου είναι δυνατή με απόφαση του Γενικού Γραμματέα του ΕΟΤ, μετά από ειδικά αιτιολογημένη εισήγηση της τεχνικής του Υπηρεσίας. Μετά την έκδοση της ανωτέρω απόφασης, η αρμόδια Πολεοδομική Υπηρεσία υποχρεούται στην έκδοση της σχετικής άδειας».

10. Επειδή, με το άρθρο 6 παρ. 18 περ. β΄ του ν. 2160/1993 προβλέφθηκε η δημιουργία ζωνών τουριστικού ενδιαφέροντος και αναψυχής σε πέντε περιοχές της χώρας, μεταξύ των οποίων και η περιοχή …, όπως αυτή προσδιορίστηκε με τις κατά τα έτη 1960 και 1970 αποφάσεις περί απαλλοτριώσεως. Οι επιτρεπόμενες στις περιοχές αυτές χρήσεις γης, καθώς και οι όροι και περιορισμοί δόμησής τους, διατυπώθηκαν στο παράρτημα I του άρθρου 41 του νόμου αυτού. Με την παράγραφο 18 περ. δ΄ του ως άνω άρθρου ορίστηκε ότι: «Η εκτέλεση όλων των έργων που απαιτούνται για τη δημιουργία, λειτουργία, εκμετάλλευση και οικονομική βιωσιμότητα των περιοχών …, …, … και …, μπορεί να παραχωρείται σε επιχείρηση ή επιχειρήσεις (δημόσιες ή ιδιωτικές) ή σε όμιλο επιχειρήσεων (δημοσίων ή ιδιωτικών) εφεξής αποκαλούμενο Φορέα Διαχείρισης. Η παραχώρηση γίνεται με απόφαση του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας, που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ύστερα από πρόσκληση του Υπουργού για εκδήλωση ενδιαφέροντος με δημόσιο διαγωνισμό. Με αποφάσεις του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας, που δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, καθορίζονται οι όροι διενέργειας του διαγωνισμού και η διαδικασία μέχρι την υπογραφή της σχετικής συμβάσεως. Επιτροπή του διαγωνισμού είναι το Δ.Σ. του ΕΟΤ. Η κατακύρωση του διαγωνισμού γίνεται μετά από εισήγηση του Δ.Σ. του ΕΟΤ και απόφαση του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας, που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως». Με τις ίδιες διατάξεις ορίζεται, περαιτέρω, ότι μετά την ολοκλήρωση της διαγωνιστικής διαδικασίας συνάπτεται σύμβαση παραχώρησης μεταξύ του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και του φορέα διαχείρισης, ο οποίος υποχρεούται εντός συγκεκριμένης προθεσμίας να υποβάλει στον ΕΟΤ τα μνημονευόμενα στις ίδιες διατάξεις στοιχεία και δικαιολογητικά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι «μελέτες και τα σχέδια που απαιτούνται για την έκδοση των οικοδομικών και λοιπών αδειών για τα πάσης φύσεως έργα των ως άνω εκτάσεων σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις», καθώς, επίσης, και χρονοδιάγραμμα υλοποίησής τους. Ορίζεται δε ότι «Ο ΕΟΤ προωθεί εντός τριάντα (30) ημερών τις υποβαλλόμενες από το φορέα διαχείρισης μελέτες και σχέδια που αναφέρονται στα πάσης φύσεως έργα στις αρμόδιες πολεοδομικές υπηρεσίες προκειμένου να εκδοθούν οι απαραίτητες οικοδομικές και λοιπές άδειες για τη δημιουργία της τουριστικής ζώνης. Οι άδειες χορηγούνται από τις αρμόδιες υπηρεσίες εντός διμήνου, από την υποβολή των σχετικών μελετών και σχεδίων από τον ΕΟΤ».

11. Επειδή, ο Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός (ΓΟΚ, ν. 1577/1985, Α΄ 210), όριζε στο άρθρο 22, όπως η παράγραφος 3 αυτού αντικαταστάθηκε με την παράγραφο 3 του άρθρου 19 του ν. 2831/2000 (Α΄ 140), ότι: «3. Κάθε κατασκευή που εκτελείται α) χωρίς την άδεια της παρ. 1 ή β) καθ’ υπέρβαση της άδειας ή γ) με βάση άδεια που ανακλήθηκε ή δ) κατά παράβαση των σχετικών διατάξεων είναι αυθαίρετη και υπάγεται στις σχετικές για τα αυθαίρετα διατάξεις του ν. 1337/1983, όπως ισχύουν. Αυθαίρετη κατά το προηγούμενο εδάφιο κατασκευή, η οποία όμως δεν παραβιάζει τις ισχύουσες πολεοδομικές διατάξεις ή αυτές που ίσχυαν κατά το χρόνο κατασκευής της είναι δυνατόν να νομιμοποιηθεί ύστερα από έκδοση ή αναθεώρηση οικοδομικής άδειας. ... Μετά την έκδοση ή αναθεώρηση της παραπάνω οικοδομικής άδειας η κατασκευή παύει να είναι κατεδαφιστέα και επιβάλλονται μόνο τα πρόστιμα που προβλέπονται στην παρ. 2 του άρθρου 17 του ν. 1337/1983, όπως ισχύει. Το πρόστιμο διατήρησης επιβάλλεται για το διάστημα από τότε που κατά την κρίση της αρμόδιας πολεοδομικής υπηρεσίας άρχισε η ανέγερση της κατασκευής έως την έκδοση της οικοδομικής άδειας. Δεν επιβάλλονται τα παραπάνω πρόστιμα σε περίπτωση αναθεώρησης οικοδομικής άδειας που βρίσκεται σε ισχύ, εφόσον τηρείται το περίγραμμα της οικοδομής, ο συντελεστής δόμησης και ο συντελεστής όγκου. ...». Η παράγραφος 1 του άρθρου 23 του ΓΟΚ, όπως η περ. α΄ αυτής, αντικαταστάθηκε με την παρ. 1 του άρθρου 20 του ν. 2831/2000, όριζε ότι: «1. Κτίριο ή τμήμα αυτού θεωρείται νομίμως υφιστάμενο: α. Αν έχει ανεγερθεί με νόμιμη άδεια και σύμφωνα με τους όρους αυτής ή έχει εξαιρεθεί από την κατεδάφιση σύμφωνα με τις διατάξεις του α.ν. 410/1968 ή αν έχει χορηγηθεί γι’ αυτό νόμιμη άδεια ή νόμιμη αναθεώρηση άδειας κατά τις διατάξεις είτε της παρ. 5 του άρθρου 16 του ν. 1337/1983, είτε της παρ. 3 του άρθρου 22 ή αν έχει εξαιρεθεί από την κατεδάφιση με τις διατάξεις του ν. 1337/1983, όπως εκάστοτε ισχύει ή αν έχει ανεγερθεί πριν από την ισχύ του βασιλικού διατάγματος της 9.8.1955. Στις δύo τελευταίες περιπτώσεις θεωρείται νομίμως υφιστάμενο μόνο το τμήμα του κτιρίου που δεν αντίκειται είτε στις ισχύουσες διατάξεις είτε σε εκείνες που ίσχυαν κατά το χρόνο κατασκευής του, αν αυτές είναι ευνοϊκότερες», ενώ στην παράγραφο 2 όριζε ότι: «2. Σε κτίρια νομίμως υφιστάμενα σύμφωνα με την παρ. 1 επιτρέπεται προσθήκη καθ’ ύψος, αν δεν απαγορεύεται από ειδικές διατάξεις, η οποία μπορεί να εκτείνεται έως το περίγραμμα του κτιρίου ...».

12. Επειδή, με την 55/11.8.2000 εγκύκλιο (αρ. Πρωτ. ....) του Γενικού Γραμματέα του Υπουργείου Περιβάλλοντος Χωροταξίας και Δημόσιων Έργων (ΥΠΕΧΩΔΕ) με θέμα «Οδηγίες για την εφαρμογή του ν. 2831/2000 “Τροποποίηση των διατάξεων του ν. 1577/85 "Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός" και άλλες πολεοδομικές διατάξεις”» επισημάνθηκε στις διοικητικές υπηρεσίες με το άρθρο 20 ότι: «1. Στα νομίμως υφιστάμενα κτίρια, στα οποία εφαρμόζεται το «νόμιμο περίγραμμα», κατά την προσθήκη περιλαμβάνονται και αυτά που έχουν εξαιρεθεί με τις διατάξεις του ν. 1337/83 και αυτά που έχουν ανεγερθεί πριν από το ΓΟΚ/55 (χωρίς να απαιτείται σχετική οικοδομική άδεια), μόνο όμως για το τμήμα τους που δεν αντίκειται στις κατά τον χρόνο κατασκευής τους ή τις σημερινές διατάξεις. Σε κάθε άλλη περίπτωση, όπως π.χ. στη χορήγηση βεβαιώσεων για άδεια λειτουργίας, απαιτείται, ως δικαιολογητικό, απόφαση Προϊσταμένου, η οποία θα συνοδεύεται από τοπογραφικό και διάγραμμα κάλυψης με σχηματική τομή. Με τη διοικητική αυτή πράξη, που αντικαθιστά την πράξη έγκρισης οικοδομικών εργασιών πιστοποιείται το νόμιμο περίγραμμα».

13. Επειδή, στο …/18.2.2002 έγγραφο της Προϊσταμένης της Διεύθυνσης Οικοδομικών και Κτιριακών Κανονισμών του ΥΠΕΧΩΔΕ με θέμα «Έλεγχος διαπιστωτικών πράξεων του ΕΟΤ που εκδόθηκαν σε εφαρμογή της παρ. 1 του άρθρου 6 του ν. 2160/93» διαλαμβάνεται ότι: «Σχετικά με το θέμα που τίθεται ... σας γνωρίζουμε ότι οι διατάξεις του ν. 2160/1993 δεν συνισχύουν με τις άλλες διατάξεις περί νομιμοποίησης δεδομένου ότι ο ΓΟΚ/1985 τροποποιήθηκε με το ν. 2831/2000 μεταγενέστερα του ν. 2160/93 και ο έλεγχος, από τις αρμόδιες Πολεοδομικές Υπηρεσίες, των διαπιστωτικών πράξεων του ΕΟΤ που εκδόθηκαν σε εφαρμογή της παρ. 1 του άρθρου 6 του ν. 2160/1993, θα πρέπει να αφορά την εφαρμογή της παρ. 3 του άρθρου 22 του ΓΟΚ 85, όπως προστέθηκε με το άρθρο 19 παρ. 2 του ν. 2831/2000, σε συνδυασμό με το άρθρο 23, όπως ισχύει. Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να εκδοθούν οι Αποφάσεις των Προϊσταμένων των Πολεοδομικών Υπηρεσιών που αναφέρονται στην παρ. 1 του άρθρου 20 της εγκυκλίου 55/00 (ερμηνευτική του ν. 2831/2000). Με τις Αποφάσεις αυτές θα πρέπει να πιστοποιείται: Α) Το περίγραμμα του κτιρίου που έχει χαρακτηρισθεί ως νομίμως υφιστάμενο σύμφωνα με τις διαπιστωτικές πράξεις του ΕΟΤ σε συνδυασμό με τα τυχόν άλλα στοιχεία που υπάρχουν στην Πολεοδομική Υπηρεσία. Β) Το τμήμα που αποτελεί νόμιμο περίγραμμα, σύμφωνα με τις πολεοδομικές διατάξεις, τις ισχύουσες ή εκείνες που ίσχυαν κατά τον χρόνο κατασκευής τους, με την επιφύλαξη του άρθρου 15 παρ. 2 και 3 του ν. 1337/83 και του ν. 2971/2001 ΦΕΚ 285 «Αιγιαλός, παραλία και άλλες διατάξεις». Στο περίγραμμα αυτό είναι δυνατόν να έχει εφαρμογή η παρ. 2 του άρθρου 23 και η παρ. 1 του άρθρου 22 του ΓΟΚ 85».

14. Επειδή, ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός (ΝΟΚ, ν. 4067/2012, Α΄ 79) ορίζει στο άρθρο 2 ότι: «61. Περίγραμμα κτιρίου αποτελεί η προβολή επί του εδάφους όλων των χώρων του που προσμετρώνται στην κάλυψη», στο άρθρο 4, όπως ισχύει, ότι: «1. Άδεια Δόμησης, κατά την έννοια του άρθρου 1 του ν. 4030/2011 (Α΄ 249), απαιτείται για την εκτέλεση οποιασδήποτε εργασίας δόμησης ... 6. Σε περίπτωση αυθαίρετης κατασκευής, που τηρεί τις ισχύουσες πολεοδομικές διατάξεις ή αυτές που ίσχυαν κατά το χρόνο κατασκευής της, αυτή είναι δυνατόν να νομιμοποιηθεί ύστερα από έκδοση ή αναθεώρηση ή ενημέρωση της άδειας δόμησης είτε μετά από την έκδοση έγκρισης εργασιών μικρής κλίμακας για τις εργασίες των παραγράφων 2 και 3 του παρόντος άρθρου. ... Μετά την έκδοση ή αναθεώρηση της παραπάνω άδειας δόμησης, η κατασκευή παύει να είναι αυθαίρετη και κατεδαφιστέα. Πρόστιμο αυθαίρετης κατασκευής δεν επιβάλλεται σε περίπτωση αναθεώρησης άδειας δόμησης, που βρίσκεται σε ισχύ, εφόσον τηρείται το περίγραμμα της οικοδομής, ο συντελεστής δόμησης και ο συντελεστής όγκου», στο άρθρο 23, όπως ισχύει, ότι: «1. Κτίριο ή τμήμα αυτού θεωρείται νομίμως υφιστάμενο: α) αν έχει ανεγερθεί με νόμιμη άδεια ή αναθεώρηση και σύμφωνα με τους όρους αυτής, β) αν έχει νομιμοποιηθεί με το εδάφιο 5 της παραγράφου 8 του άρθρου 8 του ν. 1512/1985 ή την παράγραφο 3 του άρθρου 22 του ν. 1577/1985, όπως τροποποιήθηκε με το ν. 2831/2000 ή την παράγραφο 2 του άρθρου 26 του ν. 4014/2011 ... 3. Προσθήκη σε νομίμως υφιστάμενο κτίριο επιτρέπεται στις ακόλουθες περιπτώσεις: α) Κατ’ επέκταση ή και καθ ύψος σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος νόμου και σύμφωνα με τις ειδικές πολεοδομικές διατάξεις που ισχύουν στην περιοχή. ... β) Ειδικότερα, η επέκταση καθ’ ύψος επιτρέπεται να εκτείνεται έως το περίγραμμα του κτιρίου, έστω και αν το τελευταίο υπερβαίνει τα όρια του οικοδομήσιμου τμήματος του οικοπέδου, όπως αυτά καθορίζονται από τον παρόντα νόμο ή από τις ειδικές διατάξεις που ισχύουν στην περιοχή. Ειδικά για τα κτίρια της παραγράφου 1δ του άρθρου 23 του παρόντος νόμου η επέκταση καθ’ ύψος επιτρέπεται να εκτείνεται έως το νόμιμο περίγραμμα αυτών όπου αυτό ορίζεται ως το τμήμα εκείνο το οποίο δεν αντίκειται είτε στις ισχύουσες διατάξεις είτε σε εκείνες που ίσχυαν κατά το χρόνο κατασκευής του, εάν αυτές είναι ευμενέστερες ...», ενώ στο άρθρο 35 ότι: «Από την έναρξη ισχύος του παρόντος καταργείται κάθε διάταξη η οποία είναι αντίθετη στις ρυθμίσεις του παρόντος, με την επιφύλαξη της παραγράφου 5 του άρθρου 1 και του άρθρου 34».

15. Επειδή, περαιτέρω, ο ν. 4495/2017 (Α΄ 167) ορίζει στο άρθρο 28 ότι: «α) «Οικοδομική Άδεια»: Η διοικητική πράξη που επιτρέπει την εκτέλεση σε οικόπεδο ή γήπεδο των οικοδομικών εργασιών ...», στο άρθρο 29 ότι: «1. Οικοδομική άδεια απαιτείται για την εκτέλεση οποιασδήποτε εργασίας δόμησης, η οποία δεν εμπίπτει στις εργασίες δόμησης μικρής κλίμακας και αφορά ιδίως: α) ανέγερση, προσθήκη και επισκευή κτιρίων, ... ι) νομιμοποίηση κάθε εκτελεσθείσας εργασίας για την οποία απαιτείται η έκδοση οικοδομικής άδειας. ... 5. Σε περίπτωση αυθαίρετης κατασκευής, που τηρεί τις ισχύουσες πολεοδομικές διατάξεις ή αυτές που ίσχυαν κατά το χρόνο κατασκευής της, αυτή είναι δυνατόν να νομιμοποιηθεί ύστερα από έκδοση ή αναθεώρηση ή ενημέρωση της άδειας δόμησης είτε μετά από την έκδοση έγκρισης εργασιών μικρής κλίμακας για τις εργασίες της παραγράφου 2. ...», στο άρθρο 33 ότι: «1. Η διαδικασία υποβολής, ελέγχου και έκδοσης των πράξεων εκτέλεσης οικοδομικών εργασιών του άρθρου 28, καθώς και η διαδικασία υποβολής και γνωμοδότησης των συμβουλίων των άρθρων 7, 12, 13, 20, 22, 24 διενεργείται αποκλειστικά ηλεκτρονικά, μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας … Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας καθορίζονται: α) η διαδικασία ηλεκτρονικής υποβολής των κατά περίπτωση δικαιολογητικών και στοιχείων της παρ. 1 του άρθρου 40 και της παρ. 1 του άρθρου 41, καθώς και οι τεχνικές προδιαγραφές των ηλεκτρονικών αρχείων, β) ... δ) οι διαδικασίες και τεχνικές προδιαγραφές της ψηφιοποίησης του αρχείου των Υ.ΔΟΜ. ...», στο άρθρο 39 ότι: «Προδιαγραφές σύνταξης τοπογραφικού διαγράμματος και διαγράμματος κάλυψης 1. Το τοπογραφικό διάγραμμα περιλαμβάνει υποχρεωτικώς: α) εξάρτηση των κορυφών της ιδιοκτησίας από το ισχύον κρατικό τριγωνομετρικό δίκτυο, β) περίγραμμα των υφιστάμενων κτιρίων μονοσήμαντα ορισμένο με ορθογώνιες συντεταγμένες στο κρατικό σύστημα συντεταγμένων, γ) πλήρη φωτογραφική αποτύπωση, δ) υψομετρική αποτύπωση, ε) βεβαίωση της αρμόδιας τεχνικής υπηρεσίας Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) α΄ ή β΄ βαθμού για την οριστική στάθμη του κρασπέδου (βεβαίωση υψομέτρου), όπου απαιτείται. 2. α) Όπου, μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος και εφεξής προβλέπεται η σύνταξη τοπογραφικού διαγράμματος, νοείται το τοπογραφικό διάγραμμα του άρθρου 83 της παρ. 4 του παρόντος νόμου. ...», στο άρθρο 42 ότι: «13. Αν αναθεωρηθεί άδεια δόμησης ή οικοδομική άδεια, που βρίσκεται σε ισχύ δεν επιβάλλεται πρόστιμο αυθαίρετης κατασκευής, εφόσον τηρείται το περίγραμμα της οικοδομής, ο συντελεστής δόμησης και ο συντελεστής όγκου», ενώ στο άρθρο 83 ότι: «4. Η βεβαίωση του μηχανικού συνοδεύεται από τοπογραφικό διάγραμμα, σύμφωνα με τις ισχύουσες προδιαγραφές και τα οριζόμενα στο ν. 651/1977 (Α 207), εξαρτημένο από το κρατικό σύστημα συντεταγμένων και συνοδευόμενο από τη μεθοδολογία εξάρτησης και τις συντεταγμένες των τριγωνομετρικών σημείων του κρατικού συστήματος συντεταγμένων που χρησιμοποιήθηκαν για την εξάρτηση. Αν το οικόπεδο προέρχεται από πράξη εφαρμογής και διαθέτει συντεταγμένες σε σύστημα αναφοράς, διαφορετικό από το ΕΓΣΑ 87, πρέπει να αναφέρονται και οι συντεταγμένες σύμφωνα με αυτό».

16. Επειδή, με την παρατεθείσα (στη σκέψη 9) διάταξη του άρθρου 6 παρ. 1 του ν. 2160/1993, η οποία είναι στενώς ερμηνευτέα ως εισάγουσα εξαίρεση από τον κανόνα της νόμιμης ανέγερσης οποιασδήποτε κατασκευής μετά τη λήψη όλων των προς τούτο κατά νόμο αδειών, επιχειρείται η κάλυψη της κατά το παρελθόν, πριν από την ημερομηνία δημοσίευσης του ν. 2837/2000, ανέγερσης κατασκευών από τον Ε.Ο.Τ., χωρίς την απαιτούμενη κατά τις διατάξεις της πολεοδομικής αποκλειστικά νομοθεσίας άδεια. Δεν καλύπτεται δε με τον νόμο αυτόν η έλλειψη αδειών που τυχόν απαιτούνται από την αρχαιολογική και δασική νομοθεσία, τη νομοθεσία περί αιγιαλού και παραλίας ή άλλες προστατευτικές του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος διατάξεις, οι οποίες άλλωστε δεν αναφέρονται στον νόμο, ούτε, πολλώ μάλλον, η ανέγερση των κατασκευών παρά την τυχόν απόλυτη απαγόρευση των οικείων νομοθεσιών. Αντίθετη ερμηνευτική εκδοχή θα οδηγούσε στην απαγορευόμενη από το Σύνταγμα συνέπεια της νομιμοποίησης κατασκευών που έχουν ανεγερθεί και μετά, ενδεχομένως, την ισχύ του, κατά παράβαση ρητών προστατευτικών του περιβάλλοντος διατάξεών του, αλλά και στη δυνατότητα περαιτέρω προσβολής των προστατευόμενων ευθέως από το Σύνταγμα ως άνω στοιχείων του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος, με την προσθήκη και νέων κατασκευών (βλ. την ερμηνεία της διάταξης του άρθρου 6 παρ. 1 του ν. 2160/1993 πριν από την αντικατάστασή της με το άρθρο 17 του ν. 3986/2011 στις αποφάσεις ΣτΕ 1018/2018 σκ. 7, 5377/2012 σκ. 10, 3967/2008 σκ. 6, 3615/2007 7μ. σκ. 13). Συνεπώς, αν έχει εκδοθεί διαπιστωτική πράξη του ΕΟΤ, οι αρμόδιες υπηρεσίες δόμησης υποχρεούνται να χορηγούν τις αναφερόμενες στη διάταξη αυτή άδειες, παρά την έλλειψη οικοδομικής άδειας, εφόσον όμως υφίστανται οι άδειες που προβλέπονται, κατά τα εκτεθέντα, για την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και, βεβαίως, εφόσον οι κατασκευές δεν έχουν ανεγερθεί παρά την τυχόν απόλυτη απαγόρευση των οικείων νομοθεσιών. Κατά τα λοιπά, άλλη ενδιάμεση άδεια από τις υπηρεσίες δόμησης ή θεώρηση των σχεδιαγραμμάτων του ΕΟΤ ή πιστοποίηση του νόμιμου περιγράμματος των αυθαίρετων κατασκευών από τις υπηρεσίες δόμησης δεν απαιτείται, δεδομένου ότι τούτο όχι μόνο δεν προβλέπεται στον νόμο, αλλά, αντιθέτως, στην ανωτέρω διάταξη ορίζεται ρητά ότι μετά την έκδοση της διαπιστωτικής πράξης του ΕΟΤ οι υπηρεσίες δόμησης είναι υποχρεωμένες να εκδίδουν τις οικοδομικές άδειες επισκευής, συντήρησης, εκσυγχρονισμού ή επέκτασης των κατασκευών. Εξάλλου, ούτε στις διατάξεις των άρθρων 6 παρ. 18 του ν. 2160/1993, 22 παρ. 3 και 23 του ΓΟΚ 1985, τις οποίες επικαλείται η αιτούσα, ούτε στις παρατεθείσες (στη σκέψη 15) διατάξεις του ΝΟΚ, προβλέπεται τέτοια αρμοδιότητα των υπηρεσιών δόμησης, η δε 55/2000 εγκύκλιος και το …/18.2.2002 έγγραφο της Διεύθυνσης Οικοδομικών και Κτιριακών Κανονισμών του ΥΠΕΧΩΔΕ δεν έχουν κανονιστική ισχύ και, ως εκ τούτου, δεν δύνανται να ασκήσουν επιρροή στην ανωτέρω ερμηνεία των νομοθετικών διατάξεων (πρβλ. ΣτΕ 2608/2016 σκ. 4-5).

17. Επειδή, συνεπώς, η προσβαλλόμενη πράξη της ΥΔΟΜ …, με την οποία απορρίφθηκε η αίτηση της αιτούσας να θεωρηθούν τα σχεδιαγράμματα κατόψεων, τομών και όψεων που συνοδεύουν τις …/21.03.1994 και …/09.10.2003 διαπιστωτικές πράξεις του ΕΟΤ και τη …/28.09.2016 διαπιστωτική πράξη του Υπουργού Τουρισμού, είναι νόμιμη, αν και με διαφορετική αιτιολογία, όλα δε τα περί του αντιθέτου προβαλλόμενα με την κρινόμενη αίτηση είναι απορριπτέα ως αβάσιμα.

18. Επειδή, συνεπώς, η κρινόμενη αίτηση πρέπει να απορριφθεί.

Δ ι ά τ α ύ τ α

Απορρίπτει την αίτηση.

Διατάσσει την κατάπτωση του παραβόλου.

Επιβάλλει στην αιτούσα τη δικαστική δαπάνη του Δήμου …, η οποία ανέρχεται σε τετρακόσια εξήντα (460) ευρώ.

Η διάσκεψη έγινε στην Αθήνα στις 30 Οκτωβρίου 2025

Ο Πρόεδρος του Ε´ Τμήματος

Χρήστος Ντουχάνης

Η Γραμματέας

Ειρήνη Κανάκη

και η απόφαση δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση της 31ης Δεκεμβρίου 2025.

Ο Πρόεδρος του Ε´ Τμήματος

Χρήστος Ντουχάνης

Η Γραμματέας

Γεωργία Σιμάτη

[ ΠΗΓΗ : ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ‘’ΑΠ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ – Ν.-Κ. ΧΛΕΠΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ’’ ]