ΤΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Ε΄ ΚΛΙΜΑΚΙΟ

ΠΡΑΞΗ 157/2025

Αποτελούμενο από την Πρόεδρο του Κλιμακίου Αργυρώ Μαυρομμάτη, Σύμβουλο, και τα μέλη Βασιλική Σαρηβαλάση, Πάρεδρο και, κωλυομένων των λοιπών Παρέδρων, Κλεοπάτρα Παρασκευοπούλου, Εισηγήτρια.

Συνήλθε στις 15 Απριλίου 2025 σε τηλεδιάσκεψη, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 295 παρ. 2, σε συνδυασμό με τα άρθρα 336 παρ. 1 και 357 του ν. 4700/2020, για να ελέγξει τη νομιμότητα της διαδικασίας ανάδειξης προτιμητέου επενδυτή και του σχεδίου σύμβασης για την ανάθεση της σύμβασης με αντικείμενο την «Παραχώρηση υπηρεσιών λειτουργίας λιμένος και του δικαιώματος χρήσης, λειτουργίας, διαχείρισης και εκμετάλλευσης της ………» από την ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία «ΤΑΜΕΙΟ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ Α.Ε.» (εφεξής ΤΑΙΠΕΔ). Ο φάκελος με τα στοιχεία της υπόθεσης υποβλήθηκε στο Ελεγκτικό Συνέδριο στις 9.12.2024 (αρ. πρωτ. ΕλΣυν ……….) με το ………./9.12.2024 έγγραφο του Διευθύνοντος Συμβούλου του ΤΑΙΠΕΔ και συμπληρώθηκε στις 11.2.2025 (αριθ. πρωτ. ΕλΣ. ……….) και στις 26.2.2025 (αριθ. πρωτ. ΕλΣ ……….), ενώ, μετά την έκδοση της 85/2025 Πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου του Δικαστηρίου, παραπέμφθηκε προς εξέταση στο Κλιμάκιο τούτο (σχ. το ……../17.3.2025 έγγραφο της Γραμματείας του Ζ΄ Κλιμακίου).

Άκουσε την εισήγηση της Εισηγήτριας Κλεοπάτρας Παρασκευοπούλου.

Σκέφθηκε κατά τον νόμο και

Αποφάσισε τα ακόλουθα

1. Το ελεγχόμενο σχέδιο σύμβασης και ο φάκελος με τα στοιχεία της προηγηθείσας αυτού διαγωνιστικής διαδικασίας για την ανάθεση από το ΤΑΙΠΕΔ της σύμβασης με αντικείμενο την «Παραχώρηση υπηρεσιών λειτουργίας λιμένος και του δικαιώματος χρήσης, λειτουργίας, διαχείρισης και εκμετάλλευσης της ………..» εισάγονται ενώπιον του παρόντος Κλιμακίου, μετά την έκδοση της 85/2025 Πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου του Δικαστηρίου.

2. Η καθ’ ύλην αρμοδιότητα των Κλιμακίων προσυμβατικού ελέγχου του Ελεγκτικού Συνεδρίου εξακολουθεί και υπό την ισχύ του ν. 4700/2020 να καθορίζεται από την εκδοθείσα κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 7 του π.δ/τος 774/1980 (Α΄ 189) ΦΓ8/16805/13.10.1999 κανονιστική απόφαση της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου «Καθορισμός του αριθμού των Κλιμακίων του Ελεγκτικού Συνεδρίου και καθορισμός της αρμοδιότητας των Ε΄, ΣΤ΄ και Ζ΄ Κλιμακίων» (Β΄ 1970), σύμφωνα με την οποία αρμόδιο για τον έλεγχο των συμβάσεων εκτέλεσης έργων είναι το Ε΄ Κλιμάκιο και των συμβάσεων παροχής υπηρεσιών το Ζ΄ Κλιμάκιο (βλ. ΕλΣυν Ολ. 137/2024).

3. Ο ν. 4413/2016 «Ανάθεση και εκτέλεση συμβάσεων παραχώρησης - Εναρμόνιση με την Οδηγία 2014/23/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 26ης Φεβρουαρίου 2014 σχετικά με την ανάθεση συμβάσεων παραχώρησης (ΕΕ L 94/1/28.3.2014) και άλλες διατάξεις» (Α΄ 148), στον οποίο υπάγεται και το ΤΑΙΠΕΔ (βλ. παράγραφο 6 του άρθρου 1 του νόμου αυτού, η οποία προστέθηκε με το άρθρο 154 παρ. 1 του ν. 4495/2017, Α΄ 167), ορίζει στο άρθρο 2 (Ορισμοί) ότι «1. (…) α. Ως «σύμβαση παραχώρησης έργων» νοείται η σύμβαση εξ επαχθούς αιτίας που συνάπτεται εγγράφως μέσω της οποίας μία ή περισσότερες αναθέτουσες αρχές ή αναθέτοντες φορείς αναθέτουν την εκτέλεση έργων σε έναν ή περισσότερους οικονομικούς φορείς, το δε αντάλλαγμα για αυτή συνίσταται είτε αποκλειστικά στο δικαίωμα εκμετάλλευσης των έργων τα οποία αποτελούν το αντικείμενο της σύμβασης είτε στο δικαίωμα αυτό μαζί με την καταβολή πληρωμής β. Ως «σύμβαση παραχώρησης υπηρεσιών» νοείται η σύμβαση εξ επαχθούς αιτίας που συνάπτεται εγγράφως μέσω της οποίας μία ή περισσότερες αναθέτουσες αρχές ή αναθέτοντες φορείς αναθέτουν την παροχή και διαχείριση υπηρεσιών, εκτός από την εκτέλεση έργων που αναφέρεται στο σημείο α΄ σε έναν ή περισσότερους οικονομικούς φορείς, το δε αντάλλαγμα για αυτήν συνίσταται είτε αποκλειστικά στο δικαίωμα εκμετάλλευσης των υπηρεσιών τα οποία αποτελούν το αντικείμενο της σύμβασης, είτε στο δικαίωμα αυτό μαζί με την καταβολή πληρωμής. Η ανάθεση σύμβασης παραχώρησης έργων ή υπηρεσιών συνεπάγεται τη μεταβίβαση στον παραχωρησιούχο του λειτουργικού κινδύνου που απορρέει από την εκμετάλλευση των εν λόγω έργων ή υπηρεσιών και ο οποίος συμπεριλαμβάνει κίνδυνο ζήτησης ή προσφοράς ή αμφοτέρους. (…) 7. Ως «εκτέλεση έργων» νοείται η εκτέλεση, ή η μελέτη και εκτέλεση έργων, που σχετίζονται με μία από τις δραστηριότητες του Παραρτήματος I ή έργου ή η υλοποίηση, με οποιαδήποτε μέσα, έργου που αντιστοιχεί στις απαιτήσεις που διευκρινίζονται από την αναθέτουσα αρχή ή τον αναθέτοντα φορέα που ασκεί αποφασιστική επιρροή στο είδος ή στη μελέτη του έργου. 8. Ως «έργο» νοείται το αποτέλεσμα ενός συνόλου οικοδομικών εργασιών ή εργασιών μηχανικού το οποίο επαρκεί αυτό καθαυτό για την εκτέλεση μίας οικονομικής ή τεχνικής λειτουργίας. Η εκτέλεση των εργασιών του προηγούμενου εδαφίου απαιτεί ιδίως την εφαρμογή μελέτης με τη χρήση τεχνικών γνώσεων και μεθόδων και αφορούν νέες κατασκευές, επεκτάσεις, ανακαινίσεις, επισκευές, συντηρήσεις, λειτουργία (…) των υποδομών, ιδίως στις κατηγορίες οδοποιίας, οικοδομικών, υδραυλικών, ηλεκτρομηχανολογικών, λιμενικών (…) δικτύων, πρασίνου (…), ηλεκτρονικού εξοπλισμού, πλωτών έργων και εγκαταστάσεων (…) ή όπως οι κατηγορίες αυτές διαμορφώνονται από τις κείμενες διατάξεις και των υποδομών εκ του συνδυασμού των ανωτέρω κατηγοριών». Στο άρθρο 19 ορίζει ότι «1. Οι συμβάσεις παραχώρησης που έχουν ως αντικείμενο τόσο έργα όσο και υπηρεσίες ανατίθενται σύμφωνα με τις διατάξεις οι οποίες εφαρμόζονται στο είδος της σύμβασης που χαρακτηρίζει το κύριο αντικείμενο της εν λόγω σύμβασης παραχώρησης (…)».

4. Κατά την έννοια των προαναφερομένων, ενωσιακής προέλευσης, διατάξεων όπως αυτές έχουν ερμηνευθεί από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το ζήτημα του χαρακτηρισμού μίας δημόσιας σύμβασης εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του ενωσιακού δικαίου, δεδομένου ότι ο χαρακτηρισμός της από τους συμβαλλομένους δεν είναι αποφασιστικής σημασίας (ΕλΣυν Ολ. 982/2023 σκ. 7, ΔΕΕ αποφάσεις της 22.4.2021, Επιτροπή κατά Αυστρίας, C-537/19, σκ. 43, και της 10.7.2014, Impresa Pizzarotti, C-213/13, σκ. 40). Πρόκειται δε για σύμβαση παραχώρησης δημοσίου έργου όταν το αντάλλαγμα για τον ανάδοχο, ο οποίος έχει αναλάβει την κατασκευή του έργου ή την εκτέλεση των εργασιών, συνίσταται είτε αποκλειστικά στο δικαίωμα εκμετάλλευσης του έργου, είτε στο δικαίωμα αυτό σε συνδυασμό με την καταβολή αμοιβής από την αναθέτουσα Aρχή, και για σύμβαση παραχώρησης υπηρεσιών όταν ανατίθεται στον παραχωρησιούχο η παροχή συγκεκριμένων υπηρεσιών, οι οποίες υπόκεινται σε ειδικές απαιτήσεις (μεταξύ άλλων ως προς το περιεχόμενο και τον τρόπο παροχής των υπηρεσιών), που καθορίζονται από την εν λόγω αρχή (βλ. ΣτΕ 1787/2021 σκ.10). Στην περίπτωση μεικτής σύμβασης παραχώρησης, η οποία έχει ως αντικείμενο τόσο έργα όσο και υπηρεσίες και εφόσον τα μέρη αυτής δεν δύνανται αντικειμενικά να διαχωριστούν, η διαδικασία ανάθεσης διέπεται από τις διατάξεις που εφαρμόζονται στο είδος της σύμβασης που χαρακτηρίζει το κύριο αντικείμενο αυτής (ΕλΣυν Ολ. 982/2023 σκ. 7, Έβδομο Τμ. 284/2021 σκ. 5 και πρβλ. ΔΕΚ της 18ης Ιανουαρίου 2007 C-220/05 Auroux κ.λπ. σκ. 36-37, της 29ης Οκτωβρίου 2010 C-536/07 Επιτροπή κατά Γερμανίας σκ. 28-29, 57 και 61, της 6ης Μαΐου 2010 C-145 και 149/08 Club Hotel Loutraki κ.λπ.).

5. Ο ν. 2160/1993 «Ρυθμίσεις για τον Τουρισμό και άλλες διατάξεις» (Α΄ 118) όριζε στο άρθρο 29 ότι: «1. “Τουριστικός λιμένας” σκαφών αναψυχής είναι ο χερσαίος και θαλάσσιος χώρος που προορίζεται κατά κύριο λόγο για/και υποστηρίζει λειτουργικά τον ελλιμενισμό σκαφών αναψυχής και ναυταθλητισμού. (…). “Μαρίνα” είναι ο τουριστικός λιμένας που διαθέτει χερσαίες και θαλάσσιες εγκαταστάσεις και υποδομές προδιαγραφών που ορίζονται με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Τουρισμού (…), για την εξυπηρέτηση των σκαφών αναψυχής και των χρηστών τους. (…). 2. Σε κάθε τουριστικό λιμένα καθορίζεται, με βάση τις διατάξεις του παρόντος νόμου, τμήμα ξηράς (χερσαία ζώνη) και θαλάσσης (θαλάσσια ζώνη), στην οποία επιτρέπεται η εκτέλεση λιμενικών έργων και κατασκευή πάσης φύσεως χερσαίων κτιριακών και λοιπών εγκαταστάσεων, που απαιτούνται για τη δημιουργία, τη λειτουργία, την τουριστική ανάπτυξη την εκμετάλλευση, αξιοποίηση και την οικονομική βιωσιμότητα του λιμένα. Η χερσαία και θαλάσσια ζώνη συναποτελούν τη ζώνη τουριστικού λιμένα. Στα ανωτέρω έργα και εγκαταστάσεις περιλαμβάνονται ιδίως οι απαραίτητες προσχώσεις του θαλάσσιου χώρου (παράλιου και χερσαίου) για εναπόθεση συντήρηση και επισκευή σκαφών αναψυχής, καθώς και οι πάσης φύσεως κτιριακές εγκαταστάσεις για δραστηριότητες υποστήριξης του τουριστικού λιμένα, τουριστικής αξιοποίησης, εκμετάλλευσής τους και υποστήριξης των συναφών και λοιπών εμπορικών δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένης της ανέγερσης κατοικιών στη ζώνη τουριστικού λιμένα για μακροχρόνια εκμετάλλευση (…). 4. Η "χερσαία ζώνη" του τουριστικού λιμένα αποτελείται από τον αιγιαλό και τους συνεχομένους χώρους, που είναι αναγκαίοι για την εκτέλεση των έργων της παραγράφου 2 του παρόντος άρθρου. (…). 5. Η "θαλάσσια ζώνη" του τουριστικού λιμένα περιλαμβάνει τις λιμενολεκάνες και τους διαύλους που ορίζονται από τα εξωτερικά (μώλοι, κυματοθραύστες) και εσωτερικά (κρηπίδες, όρια επιχώσεων) λιμενικά έργα ή ταυτίζεται με θαλάσσιους προφυλαγμένους όρμους. (…). 6. Για τη δημιουργία νέου τουριστικού λιμένα ή για την επέκταση, συμπλήρωση ή μετατροπή υπάρχοντος λιμένα σε τουριστικό, εφαρμόζονται αποκλειστικά οι διατάξεις του παρόντος νόμου. Το αυτό ισχύει και για τη διαχείριση του συνόλου των τουριστικών λιμένων ανεξαρτήτως του χρόνου δημιουργίας τους και του καθεστώτος διαχείρισής τους (…)». Περαιτέρω, με τις διατάξεις του άρθρου 31 του ίδιου νόμου ρυθμίσθηκε η διαδικασία χωροθέτησης και λειτουργίας μαρινών, κατόπιν τήρησης της διαδικασίας περιβαλλοντικής αδειοδότησης.

6. Με τον ν. 3986/2011 «Επείγοντα μέτρα εφαρμογής μεσοπρόθεσμου πλαισίου Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2012-2015» (Α΄ 152), ιδρύθηκε ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία «Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου Α.Ε.» (Τ.Α.Ι.ΠΕ.Δ.) και αποκλειστικό σκοπό την αξιοποίηση περιουσιακών στοιχείων της ιδιωτικής περιουσίας του Δημοσίου, των Ν.Π.Δ.Δ. ή των δημόσιων επιχειρήσεων. Το συνολικό μετοχικό κεφάλαιο της εταιρείας ανήκει και ελέγχεται από την Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας Ανώνυμη Εταιρεία («ΕΕΣΥΠ»), η οποία συστάθηκε σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 184 επ. του νόμου 4389/2016 «Επείγουσες διατάξεις για την εφαρμογή της συμφωνίας δημοσιονομικών στόχων και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και άλλες διατάξεις» (Α΄ 94/27.05.2016). Σύμφωνα με τον ως άνω ιδρυτικό νόμο, το Ταμείο είναι επιφορτισμένο με την αξιοποίηση των περιουσιακών στοιχείων που περιλαμβάνονται στο Πρόγραμμα Αποκρατικοποιήσεων του ν.3985/2011 «Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2012-2015» (Α΄ 151/1.7.2011), όπως αυτό έχει τροποποιηθεί, σύμφωνα με: α) τις διατάξεις της παραγράφου Γ΄ του άρθρου 3 του Μέρους Β του ν. 4336/2015 «Συνταξιοδοτικές διατάξεις - Κύρωση του Σχεδίου Σύμβασης Οικονομικής Ενίσχυσης από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας και ρυθμίσεις για την υλοποίηση της Συμφωνίας Χρηματοδότησης» (Α΄ 94/14.8.2015), και ειδικότερα της υποπαραγράφου 4.4.iv και του Παραρτήματος 1, που αφορούν στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Αξιοποίησης, όπως αυτό καταρτίστηκε με την από 30 Ιουλίου 2015 απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Τ.Α.Ι.ΠΕ.Δ. και κυρώθηκε με σχετική απόφαση του Κυβερνητικού Συμβουλίου Οικονομικής Πολιτικής στις 30 Ιουλίου 2015 (Α΄ 93/14.08.2015), και β) τις διατάξεις του από 5.4.2022 αναθεωρημένου Επιχειρησιακού Προγράμματος Αξιοποίησης του Τ.Α.Ι.ΠΕ.Δ., όπως αυτό καταρτίστηκε με την από 26.4.2022 απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του και κυρώθηκε με την 1/4.5.2022 απόφαση του Κυβερνητικού Συμβουλίου Οικονομικής Πολιτικής (Β΄ 2197/5.5.2022), όπου, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνεται και η αξιοποίηση του τουριστικού λιμένα ………….. Τέλος, με την 218/13.8.2012 απόφαση της Διυπουργικής Επιτροπής Αναδιαρθρώσεων και Αποκρατικοποιήσεων (Β΄ 2322) μεταβιβάστηκε στο Τ.Α.Ι.ΠΕ.Δ. το δικαίωμα παραχώρησης σε τρίτους, μέσω συμβάσεων παραχώρησης, κάθε δικαιώματος χρήσης, διαχείρισης και εκμετάλλευσης επί των κινητών και ακινήτων εντός της χερσαίας ή/και της θαλάσσιας ζώνης σειράς λιμένων και τουριστικών λιμένων, μεταξύ των οποίων και ο τουριστικός λιμένας …………..

7. Στην υπό κρίση υπόθεση, από τα στοιχεία του φακέλου, προκύπτουν όσα διαλαμβάνονται στις σκέψεις 8 έως 14 που ακολουθούν.

8. Με την ..../11.2.1999 απόφαση της Υπουργού Ανάπτυξης (Δ΄ ..../18.2.1999), συμπληρώθηκε ο σχεδιασμός του ήδη χωροθετημένου τουριστικού Λιμένα ………, σύμφωνα με τη νεότερη διαδικασία χωροθέτησης του ν. 2160/1993 «Ρυθμίσεις για τον Τουρισμό και άλλες διατάξεις» (Α΄ 118/19.7.1993, Κεφ. Γ', άρθρα 29-37), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 5 του ν. 2206/94, και εγκρίθηκαν οι προσχώσεις, οι χρήσεις γης και οι όροι και περιορισμοί δόμησης αυτού. Ακολούθως, κατόπιν εκδόσεως της 24016/95/29.4.97 Κοινής Απόφασης έγκρισης περιβαλλοντικών όρων των Υπουργών ΠΕΧΩΔΕ, Ανάπτυξης και Εμπορικής Ναυτιλίας, ολοκληρώθηκε η κατασκευή των λιμενικών υποδομών της μαρίνας που αποπερατώθηκαν και παραλήφθηκαν από τον ΕΟΤ (βλ. την ..../19.9.1997 διακήρυξη δημοπρασίας του Ε.Ο.Τ. για την ανάδειξη μειοδότη εκτέλεσης του έργου «Λιμάνι σκαφών Αναψυχής ………..» προβλεπόμενης δαπάνης 1.2 δις δρχ. καθώς και το σχετικό 501926/22.11.2001 πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής του έργου) με δυναμικότητα 174 περίπου θέσεων. Ειδικότερα, έχουν κατασκευαστεί δύο μώλοι από κυψελωτούς τεχνητούς ογκόλιθους που οριοθετούν τη λιμενολεκάνη και έχουν γεφυρωτά ανοίγματα για την κυκλοφορία και την ανανέωση του νερού μέσα στη μαρίνα, καθώς και νηοδόχος στο άκρο του παραλιακού κρηπιδώματος που βρίσκεται ανατολικά της μαρίνας, διαστάσεων 17,30m x 4,00m, ενώ, σε παρακείμενη θέση, έχει κατασκευαστεί κεκλιμένο επίπεδο (γλίστρα) διαστάσεων 30,90m x 8,80m. Εντός της λιμενολεκάνης έχουν κατασκευαστεί τρεις γεφυρωτοί προβλήτες (πρόβολοι), μήκους περίπου 82 m ο καθένας, κάθετοι στο παραλιακό κρηπίδωμα. Στις ανωδομές των κρηπιδωμάτων και των μώλων, όπου λειτουργικά απαιτείται, έχουν ενσωματωθεί κατάλληλοι σωλήνες για τον ηλεκτροφωτισμό του έργου και την ηλεκτροδότηση στα σκάφη, καθώς επίσης και οι σωληνώσεις του νερού για τις παροχές προς τα σκάφη και το δίκτυο πυρόσβεσης. Επί του παρόντος δεν είναι εφικτός, ωστόσο, ο ελλιμενισμός σκαφών, καθότι ελλείπουν οι εν γένει υποδομές εξυπηρέτησης σκαφών στη χερσαία ζώνη της μαρίνας (βλ. σχετικώς τις κάτωθι αναφερόμενες από 12.9.2022 πρόσκληση υποβολής εκδήλωσης ενδιαφέροντος του ΤΑΙΠΕΔ, άρθρο 2.6 και από 25.5.2023 πρόσκληση υποβολής προσφορών, άρθρο 3.1).

9. Με την από 8.9.2022 απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του ΤΑΙΠΕΔ προκηρύχθηκε διεθνής διαγωνισμός δύο (2) φάσεων, διεπόμενος από τον ν. 4413/2016, για την ανάδειξη προτιμητέου επενδυτή και τη σύναψη σύμβασης παραχώρησης υπηρεσιών με τίτλο «ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΛΙΜΕΝΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΧΡΗΣΗΣ, ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ, ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΤΗΣ …………» (Κωδικοί κύριου λεξιλογίου CPV: .... Υπηρεσίες λειτουργίας λιμανιών και 63723000-3 Υπηρεσίες ελλιμενισμού πλοίων) με διάρκεια σαράντα (40) ετών (όπως η ακριβής διάρκεια καθορίστηκε από το Ταμείο στην από 25.5.2023 Πρόσκληση Υποβολής Προσφορών). Περαιτέρω, εγκρίθηκαν οι όροι και οι προϋποθέσεις της Α΄ Φάσης της διαγωνιστικής διαδικασίας και της σχετικής - στο πλαίσιο αυτής - πρόσκλησης υποβολής εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Επίσης, στο πλαίσιο του διεξαγόμενου διαγωνισμού, ορίστηκε η εταιρεία «…………….. Α.Ε.» ως χρηματοοικονομικός σύμβουλος, η δικηγορική εταιρεία «…………. Δικηγορική Εταιρεία» ως νομικός σύμβουλος και οι εταιρείες «ΤΡΙΤΩΝ Σύμβουλοι Μηχανικοί Α.Ε.» και «……………. Σύμβουλοι Μηχανικοί Α.Ε.», ως τεχνικοί σύμβουλοι του ΤΑΙΠΕΔ. Τέλος, το Ταμείο, κατά το άρθρο 6 παρ. 2 του ν. 3986/2011, ανέθεσε καθήκοντα ανεξαρτήτου εκτιμητή στην εταιρεία «……………. ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ».

10. Όπως ορίσθηκε στην από 12.9.2022 πρόσκληση υποβολής εκδήλωσης ενδιαφέροντος, η οποία στάλθηκε προς δημοσίευση στο Συμπλήρωμα της Επίσημης Εφημερίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.Ε.Ε.) στις 12.9.2022, όπου δημοσιεύθηκε στις 16.9.2022 και έλαβε αριθμό προκήρυξης ΕΕ S: 2022/S 179-508044, ακολούθως δε δημοσιεύθηκε στο ΚΗΜΔΗΣ στις 16.9.2022 με ΑΔΑΜ Προκήρυξης …….. και ΑΔΑΜ Διακήρυξης ………, καθώς, επίσης, και στην ιστοσελίδα του Ταμείου, το Ταμείο δια της ανάθεσης της παραχώρησης υπηρεσιών λειτουργίας λιμένος (υπηρεσίες ελλιμενισμού και άλλες υπηρεσίες) και του δικαιώματος χρήσης, λειτουργίας, διαχείρισης και εκμετάλλευσης της …………, στοχεύει στην προσέλκυση κατάλληλων επενδυτών για τη μεγιστοποίηση της καθαρής παρούσας αξίας των προσόδων της παραχώρησης που θα καταβάλλει ο παραχωρησιούχος και την επίτευξη και διασφάλιση του συνδυασμού υψηλής ποιότητας λιμενικών υπηρεσιών και υπηρεσιών λειτουργίας και συντήρησης της μαρίνας (άρθρο 2.2.) που απεικονίζεται στο Παράρτημα Γ΄ της πρόσκλησης. Επίσης, ορίστηκε ότι η ανάθεση της παραχώρησης θα γίνει βάσει των προσόδων της παραχώρησης που θα προσφερθούν και τις οποίες θα καταβάλλει ο παραχωρησιούχος (άρθρο 2.4.). Στο άρθρο δε 3 της πρόσκλησης εξειδικεύθηκε η διαγωνιστική διαδικασία, η οποία περιλαμβάνει δύο (2) φάσεις: (α) την A΄ Φάση (προεπιλογή) που διέπεται από τους όρους της Πρόσκλησης Υποβολής Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος και (β) τη Β΄ Φάση (υποβολή προσφορών), που διέπεται από τους όρους της Πρόσκλησης Υποβολής Προσφορών.

11. Η από 25.5.2023 πρόσκληση υποβολής προσφορών (Β’ Φάση της διαγωνιστικής διαδικασίας), οι όροι της οποίας εγκρίθηκαν με την από 05.05.2023 απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Ταμείου και στάλθηκε στο πλαίσιο της Β΄ Φάσης της διαγωνιστικής διαδικασίας στους προεπιλεγέντες επενδυτές (μετά την ολοκλήρωση της Α΄ Φάσης), ορίζει στο άρθρο 2 (Ορισμοί) ότι: «(…) (12) «Ελάχιστες Απαιτήσεις» ορίζονται ως οι ελάχιστες υποχρεωτικές απαιτήσεις για τη χρήση, διαχείριση, λειτουργία και εκμετάλλευση της …………. καθ’ όλη τη διάρκεια της Περιόδου Παραχώρησης, όπως θα περιγράφονται στη Σύμβαση Παραχώρησης (…)», στο άρθρο 8 (Περιεχόμενο του Φακέλου Β Οικονομική Προσφορά) ότι: «8.1 (…) 8.2 (…) 8.3 Η περιγραφή της χρηματοδότησης περιλαμβάνει τη μέθοδο και τις πηγές από τις οποίες ο Προσφέρων θα χρηματοδοτήσει και/ή αντλήσει κεφάλαια για το ποσό της Εφάπαξ Αμοιβής Παραχώρησης και του Ελάχιστου Ετήσιου Εγγυημένου Ανταλλάγματος για τα πέντε (5) πρώτα έτη της Παραχώρησης, καθώς και για τις δαπάνες που θα απαιτηθούν για τη συμμόρφωσή του προς τις Ελάχιστες Απαιτήσεις ή και τις τυχόν πρόσθετες επενδύσεις που ο Προσφέρων περιγράφει στο Επιχειρηματικό Σχέδιο της παραγράφου 8.4 κατωτέρω, συμπεριλαμβανομένων των μετρητών, των πιστώσεων και των ιδίων κεφαλαίων της Οικονομικής Προσφοράς, κατά τα ουσιώδη σημεία της με το υπόδειγμα που ορίζεται στο Παράρτημα 4. (…). 8.4 Επιχειρηματικό σχέδιο (Business Plan) 8.4.1. Ο Φάκελος B πρέπει επίσης να περιλαμβάνει ένα επιχειρηματικό σχέδιο με τουλάχιστον τα ακόλουθα στοιχεία: - Συνοπτική περιγραφή της επιχειρηματικής στρατηγικής και του πλάνου ανάπτυξης και λειτουργίας της …………. η οποία θα πρέπει να αναγνωρίζει και να ευθυγραμμίζεται με σχετικούς ως προς τη δραστηριότητα της μαρίνας παγκόσμιους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης των Ην. Εθνών (SDGs) και να συμβάλλει στην προσαρμογή και μείωση της επίδρασης της μαρίνας στην κλιματική αλλαγή, με απώτερο στόχο την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας μέχρι το 2050. - Περιγραφή του σχεδίου ανάπτυξης της μαρίνας με αναφορά στην εκτιμώμενη δυναμικότητα της θαλάσσιας ζώνης και την κατανομή των θέσεων ελλιμενισμού, καθώς και στις προβλεπόμενες κτιριακές υποδομές στη χερσαία ζώνης της μαρίνας με επεξήγηση ανά χρήση και μέγεθος. Συνοπτική αναφορά σε λοιπές προβλεπόμενες υποδομές και παροχές της μαρίνας συμπεριλαμβανομένου του εξοπλισμού. - Περιγραφή των προτεινόμενων υπηρεσιών που θα παρέχονται στη χερσαία και θαλάσσια ζώνη της …………. - Συνοπτική παρουσίαση της στρατηγικής προώθησης (marketing). - Περιγραφή της οργανωτικής δομής και του πλάνου στελέχωσης της …………..» και στο άρθρο 9 ότι: «(…). 9.3.2. Το μοναδικό κριτήριο για την αξιολόγηση των Οικονομικών Προσφορών και την ανάθεση της Σύμβασης Παραχώρησης, θα είναι το ύψος του Συνολικού Εγγυημένου Ανταλλάγματος («ΣΕΑ») το οποίο ορίζεται ως το άθροισμα (i) της Εφάπαξ Αμοιβής Παραχώρησης, πλέον (ii) της καθαρής παρούσας αξίας του Ελάχιστου Ετήσιου Εγγυημένου Ανταλλάγματος, (…). 9.3.8. Το Επιχειρηματικό Σχέδιο (συμπεριλαμβανομένου του χρηματοοικονομικού σχεδίου/μοντέλου) για τη λειτουργία της ………., (…) δεν θα αποτελέσει αντικείμενο αξιολόγησης, με την επιφύλαξη της παραγράφου 9.3.9 της παρούσας. 9.3.9. Η ύπαρξη ουσιωδών αποκλίσεων μεταξύ των διατυπωμένων στόχων της επιχειρηματικής στρατηγικής και των προτεινόμενων μέτρων και δαπανών που περιλαμβάνονται σε αυτή, συνεπάγεται τον αποκλεισμό του οικείου Προσφέροντος. (…)».

12. Περαιτέρω, στο Τελικό Σχέδιο της Σύμβασης Παραχώρησης, όπως το κείμενο αυτού διαμορφώθηκε κατόπιν των παρατηρήσεων και σχολίων που υποβλήθηκαν από τους προεπιλεγέντες επενδυτές στο πλαίσιο της Β΄ Φάσης της διαγωνιστικής διαδικασίας και εγκρίθηκε από το ΔΣ του ΤΑΙΠΕΔ με την από 14.9.2023 απόφαση, προβλέπονται τα ακόλουθα: «1. ΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ 1.1. Ορισμοί (…) «Ελάχιστες Απαιτήσεις». Οι ελάχιστες υποχρεωτικές απαιτήσεις για τη χρήση, διαχείριση, λειτουργία και εκμετάλλευση του Παραχωρούμενου Τουριστικού Λιμένα καθ’ όλη τη διάρκεια της Περιόδου Παραχώρησης, όπως ορίζονται στο Παράρτημα [2], συμπεριλαμβανομένων, ενδεικτικώς και όχι περιοριστικώς, των Ελάχιστων Απαιτήσεων Συντήρησης και των Ελάχιστων Υπηρεσιών. «Ελάχιστες Απαιτήσεις Συντήρησης» Οι ελάχιστες ενέργειες συντήρησης του Παραχωρούμενου Τουριστικού Λιμένα στις οποίες οφείλει να προβαίνει ο Παραχωρησιούχος καθ’ όλη τη διάρκεια της Περιόδου Παραχώρησης, κατά τα οριζόμενα στο Παράρτημα [2]. «Ελάχιστες Υπηρεσίες» Οι Υπηρεσίες Χερσαίας Ζώνης και Θαλάσσιας Ζώνης του Παραχωρούμενου Τουριστικού Λιμένα, που οφείλει να παρέχει ο Παραχωρησιούχος καθ’ όλη τη διάρκεια της Περιόδου Παραχώρησης, σύμφωνα με το Παράρτημα 2 (…).». Στο άρθρο 4 ότι «ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΗΣ – ΑΞΙΩΣΕΙΣ ΤΡΙΤΩΝ» προβλέπεται ότι «4.1 Ο Παραχωρησιούχος κατέχει και χρησιμοποιεί την Περιοχή Παραχώρησης, μόνο για τους σκοπούς της Παραχώρησης, σύμφωνα με την Ισχύουσα Νομοθεσία και τους όρους της παρούσας Σύμβασης, και δεν δύναται να χρησιμοποιεί την Περιοχή Παραχώρησης για οποιονδήποτε άλλο σκοπό. (…).

13. Στο Παράρτημα 2 του Τελικού Σχεδίου της Σύμβασης Παραχώρησης καθορίζονται (Α.) οι ελάχιστες απαιτήσεις συντήρησης και (Β.) οι ελάχιστες υπηρεσίες ως εξής: «Α. Ελάχιστες Απαιτήσεις Συντήρησης 1. Ο Παραχωρησιούχος θα είναι υπεύθυνος για τις Εργασίες Συντήρησης (στο εξής οι «Εργασίες Συντήρησης»), ήτοι: (1) τη συντήρηση του συνόλου των Περιουσιακών Στοιχείων Παραχώρησης· (2) τη διατήρηση των ωφέλιμων βαθών μπροστά από τα κρηπιδώματα, τους μώλους, τους προβλήτες (σταθερούς και πλωτούς) και εντός της λιμενολεκάνης, όπως αυτά τα ωφέλιμα βάθη ορίζονται στο ΦΕΚ Χωροθέτησης και στις οριστικές μελέτες· (3) τη διατήρηση των ωφέλιμων βαθών στο θαλάσσιο χώρο, προ της θαλάσσιας εισόδου και εντός της θαλάσσιας ζώνης του Παραχωρούμενου Τουριστικού Λιμένα, όπως αυτά τα ωφέλιμα βάθη ορίζονται στο ΦΕΚ Χωροθέτησης και στις οριστικές μελέτες· (4) την ανέλκυση και απομάκρυνση τυχόν ναυαγίων εντός της θαλάσσιας ζώνης του Παραχωρούμενου Τουριστικού Λιμένα. 2. Η συντήρηση των έργων θα γίνεται σύμφωνα με τις Διεθνείς Καλές Πρακτικές και λαμβανομένης υπ’ όψη της διαχείρισης Κύκλου Ζωής με βάση τη χρήση υποδομής/ εγκατάστασης / εξοπλισμού. (…). B. Ελάχιστες Υπηρεσίες 1. Αμέσως μετά την έκδοση της Άδειας Λειτουργίας και εν συνεχεία καθ’ όλη τη διάρκεια της Περιόδου Παραχώρησης, ο Παραχωρησιούχος οφείλει εντός των ορίων της Περιοχής Παραχώρησης να παρέχει, με δικές του δαπάνες και μέριμνα, τουλάχιστον το σύνολο των υπηρεσιών και παροχών που περιγράφονται στο παρόν Παράρτημα (στο εξής οι «Ελάχιστες Υπηρεσίες»). 2. Η ………. θα πρέπει να προσφέρει αδιαλείπτως, σε καθημερινή και σε 24ωρη βάση, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, περιλαμβανομένων αργιών και εορτών: 2.1 ελλιμενισμό χωρίς διακρίσεις σε σκάφη αναψυχής με μέγεθος σύμφωνο με τα οριζόμενα στην Άδεια Λειτουργίας του Παραχωρούμενου Τουριστικού Λιμένα· 2.2 βοήθεια πρόσδεσης στα σκάφη· 2.3 σε κάθε θέση ελλιμενισμού παροχή ηλεκτρικού ρεύματος (κατάλληλης ισχύος ανάλογα με το μέγεθος του σκάφους που προβλέπεται να ελλιμενίζεται σε κάθε θέση), νερού και data line· 2.4 ασύρματη πρόσβαση στο διαδίκτυο ευρείας ζώνης (WiFi)· 2.5 υπηρεσίες ελέγχου και ασφαλείας της Περιοχής Παραχώρησης, υποστηριζόμενες από κατάλληλο προσωπικό και κλειστό κύκλωμα τηλεόρασης (CCTV)· 2.6 χώρους υγιεινής εν λειτουργία, οι οποίοι θα περιλαμβάνουν WC και ντους ανδρών, γυναικών και ΑμεΑ, καθώς και πλυντήρια και στεγνωτήρια. Η δυναμικότητα των χώρων υγιεινής θα πρέπει να προσδιορισθεί σε συνάρτηση με τη δυναμικότητα του Παραχωρούμενου Τουριστικού Λιμένα· 2.7 σύστημα πυρασφάλειας (…)· 2.8 σωστικά μέσα (σωσίβια, πλωτό μέσο κλπ.)· και 2.9 λειτουργική οδική πρόσβαση και οργανωμένους και εν λειτουργία χώρους στάθμευσης οχημάτων. Η δυναμικότητα των χώρων στάθμευσης (αριθμός θέσεων στάθμευσης) θα πρέπει να προσδιορισθεί σε συνάρτηση με τη δυναμικότητα της μαρίνας (αριθμός θέσεων ελλιμενισμού). 3. Η Μαρίνα θα πρέπει επίσης να προσφέρει, τουλάχιστον καθ’ όλες τις εργάσιμες ημέρες κατά τη διάρκεια του έτους και τουλάχιστον επί ενός 8ώρου μεταξύ 7:00 και 20:00: 3.1 δυνατότητα ανεφοδιασμού των σκαφών με καύσιμα· 3.2 δυνατότητα παραλαβής αποβλήτων των σκαφών (ελαιωδών καταλοίπων- σεντινόνερων και λυμάτων)· 3.3 διοικητικές υπηρεσίες υποδοχής και εξυπηρέτησης Χρηστών· και 3.4 δυνατότητα ενδιαίτησης και προμήθειας ειδών πρώτης ανάγκης (λειτουργία τουλάχιστον ενός μικρού café- αναψυκτηρίου και ενός μικρού εμπορικού καταστήματος/ mini market). 4 Η ……….. θα πρέπει αδιαλείπτως, σε καθημερινή και 24ωρη βάση, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, περιλαμβανομένων αργιών και εορτών, να βρίσκεται σε ετοιμότητα για την παροχή σωστικών υπηρεσιών, πρώτων βοηθειών και για την αντιμετώπιση πυρκαγιάς. (…). 8. Η ………. θα πρέπει να προσφέρει συνεχώς προς τους Χρήστες και τους επισκέπτες της ένα οργανωμένο και καλαίσθητο περιβάλλον, φροντίζοντας για τη συνεχή παροχή υπηρεσιών καθαριότητας, αποκομιδής απορριμμάτων και συντήρησης των υποδομών και του περιβάλλοντος χώρου» (βλ. και άρθρα 15 και 16 του τελικού σχεδίου της σύμβασης). Στο Παράρτημα 4 του τελικού σχεδίου ορίζεται ότι «1. Επιχειρησιακές Πρακτικές 1.1 Ο Παραχωρησιούχος θα εκτελεί τις υπηρεσίες του σύμφωνα με τις διεθνώς αναγνωρισμένες ορθές επιχειρησιακές πρακτικές τουριστικών λιμένων, δηλαδή κοινώς αποδεκτές πρακτικές, μεθόδους, δεξιότητες, επιμέλεια, τεχνικές και πρότυπα που εφαρμόζονται διεθνώς από τον κλάδο λειτουργίας και συντήρησης τουριστικών λιμένων σε σχέση με τη λειτουργία και τη συντήρηση τουριστικών λιμένων και σχετικών εγκαταστάσεων. (…). 2. Τεχνικές Προδιαγραφές 2.1. Ο Παραχωρησιούχος θα εκπονήσει όλες τις μελέτες που ήθελε απαιτηθούν και θα κατασκευάσει τα έργα σύμφωνα με την Ισχύουσα Νομοθεσία και τις Διεθνείς Καλές Πρακτικές, συμπεριλαμβανομένων των ελληνικών, ευρωπαϊκών και άλλων διεθνών προδιαγραφών για το σχεδιασμό μαρινών και τη μελέτη και κατασκευή έργων υποδομής, που θα είναι σε ισχύ κατά την περίοδο εκπόνησης της εκάστοτε μελέτης. (…).».

14. Στο ..../26.2.2025 έγγραφο παροχής διευκρινήσεων του ΤΑΙΠΕΔ προς το Ζ΄ Κλιμάκιο, αφού διευκρινίζεται ότι η αναθέτουσα αρχή δεν έχει στη διάθεσή της άλλα στοιχεία αναφορικά με τη χωροθέτηση της ……….., ούτε κάποια άλλη προγενέστερη πράξη χωροθέτησης, αναφέρονται και τα ακόλουθα: «(…) Σημειώνεται ότι τα λιμενικά έργα κατασκευής της ………… έχουν πλήρως αποπερατωθεί και παραδοθεί ήδη από το έτος 2001 δυνάμει εργολαβικής σύμβασης που τότε είχε αναθέσει ο Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού (βλ. την αρ. Πρωτ......../22.11.2001 απόφαση του ΕΟΤ για την προσωρινή παραλαβή του έργου «Λιμένας Σκαφών Αναψυχής ………..» με την επισυναπτόμενη βεβαίωση περαίωσης εργασιών - προσκομίζεται συμπληρωματικά ως σχετικό έγγραφο VΙ.04). Επομένως, ήδη πριν τη διενέργεια της ελεγχόμενης διαγωνιστικής διαδικασίας, η μαρίνα ήταν πλήρως κατασκευασμένη όσον αφορά τις μείζονες λιμενικές υποδομές της, σήμερα απαιτούνται δε μόνο πρόσθετες εργασίες για τη βελτίωση και συμπλήρωση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων (ήτοι μικρά κτιριακά έργα, ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις, εργασίες συντήρησης κ.λπ.), ώστε να πληρούνται οι ελάχιστες απαιτούμενες προδιαγραφές αδειοδότησης και ασφαλούς λειτουργίας της μαρίνας. Ενόψει αυτών, και όπως προκύπτει από το σύνολο των ελεγχόμενων εγγράφων, η προς υπογραφή σύμβαση παραχώρησης είναι μικτή σύμβαση, η οποία, αναφορικά με τις συμβατικές υποχρεώσεις του παραχωρησιούχου, περιλαμβάνει: (a) Παροχή υπηρεσιών διαχείρισης και λειτουργίας της ……….. για σαράντα (40) έτη, και (b) εκτέλεση εργασιών βελτίωσης και συμπλήρωσης των υποδομών της εν λόγω μαρίνας, ώστε να πληρούνται οι ελάχιστες απαιτήσεις για την αδειοδότηση και την ασφαλή λειτουργία της. Τυχόν πρόσθετες επενδύσεις που ενδεχομένως αποφασίσει οποτεδήποτε να πραγματώσει ο παραχωρησιούχος, αποτελούν μόνο δικαίωμα και όχι υποχρέωσή του, συνιστούν δε μελλοντικό και οπωσδήποτε αβέβαιο γεγονός. Λόγω της φύσης της σύμβασης παραχώρησης, σε αυτήν δεν περιλαμβάνεται προϋπολογισμός των υπηρεσιών που θα παρέχει ο παραχωρησιούχος ή των εργασιών που θα εκτελέσει. Εν τούτοις, σχετικές εκτιμήσεις περιλαμβάνονται στην με ημερομηνία 01.11.2023 Έκθεση ανεξάρτητης αποτίμησης αναφορικά με τη ………….., που συντάχθηκε για λογαριασμό του ΤΑΙΠΕΔ από την εταιρία «…………ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ» (περιλαμβάνεται στον υποβληθέντα φάκελο ως σχετικό έγγραφο ΙV.10), ιδίως από τους πίνακες που παρατίθενται στις σελ. 38 - 49 της έκθεσης (αναφορικά με τις υπηρεσίες) και τον πίνακα που παρατίθεται στη σελ. 41 της έκθεσης (αναφορικά με τις εργασίες) με κατάλληλο επιμερισμό δαπανών. Ειδικότερα, η προϋπολογιζόμενη ονομαστική αξία των υπηρεσιών διαχείρισης και λειτουργίας της μαρίνας που υποχρεούται να παρέχει ο παραχωρησιούχος για σαράντα (40) έτη, σε συμμόρφωση προς τις Ελάχιστες Απαιτήσεις (όπως αυτές ορίζονται στην ελεγχόμενη σύμβαση παραχώρησης, σε συνδυασμό με την υπ’ αριθ. ...από 11.02.1999 απόφαση Υπουργού Ανάπτυξης περί χωροθέτησης της μαρίνας που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ ...18.02.1999 και το κανονιστικό πλαίσιο αδειοδότησης των τουριστικών λιμένων), έχει ως εξής: [ακολουθεί πίνακας με τις σχετικές υπηρεσίες ανά έτος που έχουν συνολική αξία 74.479.000 ευρώ]. Αντίστοιχα, η προϋπολογιζόμενη ονομαστική αξία των εργασιών που υποχρεούται να εκτελέσει ο παραχωρησιούχος για την πλήρωση των Ελάχιστων Απαιτήσεων (όπως αυτές ορίζονται κατά τα προαναφερθέντα), έχει ως εξής: ………… – Περιοχές σχετιζόμενες με τη Μαρίνα, ύψους 100.000 ευρώ [Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται: Γραφεία Διοίκησης, Πύργος Ελέγχου, Ιατρείο, ATM τραπέζης, Λουτρά, WC, Κτίριο Εισόδου, Διοικητικές υπηρεσίες υποδοχής και εξυπηρέτησης Χρηστών, Χώροι υγιεινής κ.ά.] Retail – Εμπορικοί χώροι ύψους 150.000 ευρώ [Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται: Mini Market, Κατάστημα ναυτιλιακών ειδών, Προμήθεια ειδών πρώτης ανάγκης κ.ά.]. F&B – Εστίαση, ύψους 500.000 ευρώ [Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται: Αναψυκτήριο - Καφέ, Μικρή Κουζίνα, WC, Δυνατότητα ενδιαίτησης, Χώροι υγιεινής κ.ά.] . Storages – Αποθήκες ύψους 200.000 ευρώ. Berthing Facilities – Εγκαταστάσεις ελλιμενισμού ύψους 3.000.000 ευρώ. [Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται: Συντήρηση προβλητών, Σταθμός καυσίμων, Πλυντήρια – Στεγνωτήρια, Σύστημα πυρασφάλειας, εγκατάσταση βιολογικού καθαρισμού, Παραλαβή αποβλήτων, Σωστικά μέσα κ.ά.]. Un-allocated – Μη εντοπισμένες ύψους 300.000 ευρώ [Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται: Μονάδα συντήρησης σκαφών, Χώρος χερσαίας απόθεσης σκαφών (αδόμητος), Λειτουργική οδική πρόσβαση, Θέσεις στάθμευσης κ.ά.]. Λοιπές εργασίες Άλλες εργασίες, όπως οι εργασίες για την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος, νερού, ασύρματης πρόσβασης στο διαδίκτυο, data line και τηλεπικοινωνιών, για έλεγχο και ασφάλεια, CCTV κ.ά. διαχέονται σε όλες τις ως άνω εργασίες και περιοχές και η δαπάνη ενσωματώνεται στις ανωτέρω αξίες. [Ανάγονται στα προηγούμενα ποσά]. Σύνολο αξίας εργασιών 4.250.000. (…).».

15. Με βάση τα ανωτέρω, το Κλιμάκιο διαπιστώνει ότι κύριος σκοπός της επίμαχης σύμβασης παραχώρησης είναι η, δια της βέλτιστης αξιοποίησης των υφιστάμενων λιμενικών υποδομών και της διαμόρφωσης της χερσαίας ζώνης της μαρίνας ………., εξυπηρέτηση του θαλάσσιου τουρισμού, με την επίτευξη και διασφάλιση του συνδυασμού υψηλής ποιότητας λιμενικών υπηρεσιών και υπηρεσιών λειτουργίας και συντήρησης της μαρίνας και, κατ’ επέκταση, η διαμόρφωση ενός σύγχρονου και ποιοτικού πόλου τουρισμού, αναψυχής και πολιτιστικών δραστηριοτήτων. Η επίτευξη του στρατηγικού αυτού στόχου, όπως ειδικότερα περιγράφεται και προκύπτει από τα στοιχεία της επίμαχης διαγωνιστικής διαδικασίας, επιδιώκεται μέσω της παραχώρησης σε οικονομικό φορέα, δυνάμει σύμβασης με χρονική διάρκεια σαράντα (40) ετών, των υπηρεσιών λειτουργίας της μαρίνας και του δικαιώματος χρήσης, λειτουργίας, διαχείρισης και εκμετάλλευσης αυτής. Σχετικά με το αντικείμενο της ελεγχόμενης σύμβασης διαπιστώνονται ειδικότερα τα ακόλουθα. Ενόψει του γεγονότος ότι οι μείζονες λιμενικές υποδομές της μαρίνας έχουν ήδη κατασκευαστεί και παραληφθεί από τον Ε.Ο.Τ., σύμφωνα με τα σχετικώς προσκομισθέντα συμπληρωματικά στοιχεία (βλ. την ......../19.9.1997 διακήρυξη δημοπρασίας του Ε.Ο.Τ. για την ανάδειξη μειοδότη εκτέλεσης του έργου «Λιμάνι σκαφών Αναψυχής …………..» προβλεπόμενης δαπάνης 1.2 δις δρχ., καθώς και το σχετικό ....../22.11.2001 πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής του έργου) και θα παραδοθούν προς χρήση στον παραχωρησιούχο, χωρίς αυτός να υπέχει συμβατική υποχρέωση ανακατασκευής ή αναβάθμισής τους ή κατασκευής νέων λιμενικών υποδομών, ο τελευταίος αναλαμβάνει την κατασκευή μόνον των χερσαίων υποδομών της μαρίνας. Συνεπώς, έχει ήδη περατωθεί το σημαντικότερο τεχνικό έργο κατασκευής των λιμενικών υποδομών της μαρίνας, το οποίο απαιτεί ειδική τεχνική και κατασκευαστική εργασία και απαιτείται από τον παραχωρησιούχο μόνο η κατασκευή του χερσαίου τμήματος της μαρίνας που αφορά σε συνήθεις κατασκευαστικές εργασίες μικρότερης κλίμακας. Οι χερσαίες αυτές υποδομές, οι οποίες περιλαμβάνουν γραφεία, χώρους διοίκησης, εμπορικούς χώρους, χώρους εστίασης, εγκαταστάσεις εξυπηρέτησης σκαφών κ.λπ. (βλ. τα αναφερόμενα στο ........./26.2.2025 έγγραφο παροχής διευκρινήσεων του ΤΑΙΠΕΔ) καθορίζονται από τον ίδιο τον παραχωρησιούχο, ο οποίος, τηρώντας τους όρους και περιορισμούς δόμησης που ισχύουν, σύμφωνα με τη χωροθέτηση της μαρίνας (βλ. ..../11.02.1999 απόφαση του Υπουργού Ανάπτυξης), έχει την ευχέρεια να τις εξειδικεύσει και να τις διαμορφώσει ελεύθερα, στο πλαίσιο του υποβαλλόμενου επιχειρηματικού του σχεδίου, κατά τρόπο συμφερότερο για τον ίδιο και χωρίς το σχέδιο αυτό να αξιολογηθεί για την ανάδειξή του ως προτιμητέου επενδυτή [κρίσιμο κριτήριο για την αξιολόγηση των Οικονομικών Προσφορών και την ανάθεση της Σύμβασης Παραχώρησης, θα είναι το ύψος του Συνολικού Εγγυημένου Ανταλλάγματος («ΣΕΑ»)], παρά μόνο ως προς την ύπαρξη ουσιωδών αποκλίσεων μεταξύ των διατυπωμένων στόχων της επιχειρηματικής στρατηγικής και των προτεινόμενων μέτρων και δαπανών (βλ. την από 25.5.2023 Πρόσκληση Υποβολής Προσφορών). Ως εκ τούτου, η εκτέλεση των χερσαίων έργων, αποτελεί την ελάχιστη επένδυση του παραχωρησιούχου για την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας, προκειμένου να παρασχεθεί τελικώς από αυτόν η παραχωρούμενη υπηρεσία, στην οποία αποβλέπει προεχόντως η συναφθησόμενη σύμβαση. Άλλωστε, οι ελάχιστες υποχρεωτικές απαιτήσεις που τίθενται για την υλοποίηση του συμβατικού αντικειμένου και ισχύουν καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου παραχώρησης, αφορούν μόνο στη συντήρηση – και όχι στην κατασκευή των υπολειπόμενων- υποδομών και την παροχή υπηρεσιών από τον παραχωρησιούχο, αναδεικνύοντας την σημασία τους για την εκτέλεση της σύμβασης (βλ. το Τελικό Σχέδιο της Σύμβασης Παραχώρησης). H μόνη δε αναλαμβανόμενη από τον παραχωρησιούχο συμβατική υποχρέωση σχετικά με την κατασκευή των χερσαίων υποδομών συνίσταται στην τήρηση συναφώς της κείμενης νομοθεσίας και των διεθνών καλών πρακτικών (βλ. Παράρτημα 4 του προς υπογραφή Τελικού Σχεδίου της Σύμβασης Παραχώρησης). Τέλος, ο παραχωρησιούχος μέχρι την ημερομηνία έναρξης της παραχώρησης και πριν την υπογραφή του Πρωτοκόλλου Παράδοσης της μαρίνας από τον παραχωρούντα, υποχρεούται να καταβάλει στον τελευταίο (α) το ποσό της Εφάπαξ Αμοιβής Παραχώρησης, καθώς και (β) το ποσό του Ελαχίστου Ετησίου Εγγυημένου Ανταλλάγματος (άρθρο 7.4. του Τελικού Σχεδίου της Σύμβασης Παραχώρησης).

16.Ενόψει των ανωτέρω, το Κλιμάκιο κρίνει ότι η υπό έλεγχο σύμβαση συνιστά μεικτή σύμβαση παραχώρησης έργου και υπηρεσιών, στην οποία, ενόψει του σκοπού, του αντικειμένου και της διάρκειας της σύμβασης, προέχοντα χαρακτήρα έχουν οι υπηρεσίες διαχείρισης, λειτουργίας και συντήρησης της μαρίνας που θα παρασχεθούν, ενώ η κατασκευή των χερσαίων εγκαταστάσεων της μαρίνας αποτελεί το μέσο που θα καταστήσει εφικτή την υλοποίηση του κυρίου αντικειμένου της σύμβασης, ήτοι την παροχή των προβλεπόμενων από αυτήν υπηρεσιών. Τούτο, επιρρωνύεται από το γεγονός ότι, με βάση την από 1.11.2023 Έκθεση ανεξάρτητης αποτίμησης, η προϋπολογιζόμενη ονομαστική αξία των υπηρεσιών που ο παραχωρησιούχος υποχρεούται να παράσχει για 40 έτη ανέρχεται σε 74.479.000 ευρώ, υπερβαίνοντας ουσιωδώς την προϋπολογιζόμενη αξία κατασκευής των έργων (4.250.000 ευρώ) που απομένει να εκτελεστούν, δοθέντος ότι έχουν ήδη κατασκευαστεί οι λιμενικές υποδομές του έργου. Το γεγονός δε ότι η κατασκευή των υπολειπόμενων εργασιών στο χερσαίο τμήμα της μαρίνας είναι απαραίτητη για την αδειοδότηση του έργου και τη λειτουργία της μαρίνας από τον παραχωρησιούχο δεν αναιρεί τα ανωτέρω, καθότι η κατασκευή αυτών αποτελεί, κατά τα προαναφερόμενα, απαραίτητο βήμα για την παροχή της υπηρεσίας και όχι ανεξάρτητο στοιχείο, ικανό να καθορίσει τον κύριο χαρακτήρα της σύμβασης παραχώρησης.

17. Επομένως, το Κλιμάκιο, επιληφθέν του ελέγχου νομιμότητας του σχεδίου σύμβασης, με αντικείμενο την «Παραχώρηση υπηρεσιών λειτουργίας λιμένος και του δικαιώματος χρήσης, λειτουργίας, διαχείρισης και εκμετάλλευσης της ………….», κρίνει, με την παρούσα Πράξη του, ότι η προς ανάθεση σύμβαση αποτελεί μεικτή σύμβαση παραχώρησης έργου και υπηρεσιών, με προέχοντα χαρακτήρα, ενόψει του σκοπού, της διάρκειας και του αντικειμένου της σύμβασης, αυτόν της υπηρεσίας, δοθέντος ότι οι παραχωρούμενες υπηρεσίες έχουν οικονομική και λειτουργική υπεροχή έναντι των προς εκτέλεση έργων που έχουν περιορισμένο εύρος και αποτιμώμενη αξία. Συνεπώς, το παρόν Κλιμάκιο δεν έχει αρμοδιότητα, σύμφωνα με τη ΦΓ8/16805/13.10.1999 κανονιστική απόφαση της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου, να προβεί στον έλεγχο αυτής. Ήδη, ωστόσο, το Ζ΄ Κλιμάκιο του Δικαστηρίου, με την 85/2025 Πράξη του, έκρινε ότι πρόκειται για μεικτή σύμβαση παραχώρησης έργου και υπηρεσιών, η οποία έχει ως προέχον αντικείμενο την ολοκλήρωση της κατασκευής και εκμετάλλευσης λιμενικού έργου και παρέπεμψε την υπόθεση στο παρόν Κλιμάκιο. Κατόπιν αυτών, ενόψει της έκδοσης αντίθετων Πράξεων των Ε΄ και Ζ΄ Κλιμακίων, σχετικά με την έννοια των διατάξεων των άρθρων 2 και 19 του ν. 4413/2016, η υπόθεση πρέπει, σύμφωνα με τη διάταξη της παραγράφου 1 του άρθρου 337 του ν. 4700/2020, να παραπεμφθεί στην αρμόδια ελάσσονα Ολομέλεια, προκειμένου αυτή να άρει την ούτω δημιουργηθείσα αμφισβήτηση περί της έννοιας των εν λόγω διατάξεων.

Για τους λόγους αυτούς

Παραπέμπει στην ελάσσονα Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου την αμφισβήτηση ως προς την έννοια των διατάξεων των άρθρων 2 και 19 του ν. 4413/2016, λόγω της έκδοσης της 85/2025 αντίθετης Πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου.

Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ         Η ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ