ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

ΚΛΙΜΑΚΙΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΔΑΠΑΝΩΝ

ΤΜΗΜΑ Ι

ΠΡΑΞΗ 267/2018

 

Αποτελούμενο από τον Πρόεδρο του Κλιμακίου Σταμάτιο Πουλή, Σύμβουλο, και τα μέλη Κωνσταντίνο Δήμου, Πάρεδρο, και, κωλυομένων των λοιπών Παρέδρων, Ελευθερία Πρασιανάκη, Εισηγητή.

Συνήλθε στην αίθουσα διασκέψεων του Δικαστηρίου, στις 6 Νοεμβρίου 2018, για να αποφανθεί, ύστερα από σχετική διαφωνία που ανέκυψε μεταξύ της Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στο Νομό Θεσσαλονίκης και του Δημοτικού Κέντρου Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης ...-..., αν πρέπει να θεωρηθεί το …., οικονομικού έτους 2018, χρηματικό ένταλμα πληρωμής του ως άνω νομικού προσώπου.

Άκουσε την εισήγηση της Εισηγητού Ελευθερίας Πρασιανάκη.

Σκέφθηκε κατά το νόμο και

Αποφάσισε τα ακόλουθα

 

Ι. Η Επίτροπος του Ελεγκτικού Συνεδρίου στο Νομό Θεσσαλονίκης αρνήθηκε, με τη 42/2018 πράξη, τη θεώρηση του 8, οικονομικού έτους 2018, χρηματικού εντάλματος πληρωμής του Δημοτικού Κέντρου Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης ...-... (...). Το επίμαχο ένταλμα αφορά στην καταβολή ποσού 980,00 ευρώ στους φερόμενους ως δικαιούχους, Πρόεδρο και Αντιπρόεδρο του ..., ως έξοδα παράστασης, μηνός Ιανουαρίου 2018. Τη θεώρηση του χρηματικού εντάλματος αρνήθηκε η Επίτροπος με την αιτιολογία ότι η εντελλόμενη δαπάνη δεν είναι νόμιμη διότι: α) η καταβολή εξόδων παράστασης στην Πρόεδρο και τον Αντιπρόεδρο του ως άνω νομικού προσώπου εγκρίθηκε με την 153/21.3.2018 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου ...-..., που δημοσιεύτηκε στη «ΔΙΑΥΓΕΙΑ», στις 27.3.2017 και ισχύει από την τελευταία αυτή ημερομηνία. Ως εκ τούτου, μη νομίμως εκκαθαρίζονται έξοδα παράστασης για χρονικό διάστημα προγενέστερο, χωρίς τούτο να προβλέπεται ρητά από την οικεία εξουσιοδοτική διάταξη και χωρίς να συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής των διατάξεων του άρθρου 40 του ν. 849/1978, β) η ανάληψη της οικείας υποχρέωσης έπρεπε να συντελεστεί κατά την έναρξη εκτέλεσης του προϋπολογισμού του νομικού προσώπου, διότι πρόκειται για δαπάνη σταθερή, περιοδικού χαρακτήρα, ενώ, περαιτέρω, η 5/1.2.2018 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου περί έγκρισης της δαπάνης και διάθεσης της πίστωσης, ισχύει ομοίως από την ανάρτησή της στο πρόγραμμα «ΔΙΑΥΓΕΙΑ» στις 19.2.2018 και γ) η ….2017 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου ... – ..., με την οποία ορίστηκαν οι φερόμενοι ως δικαιούχοι του ελεγχόμενου χρηματικού εντάλματος πληρωμής ως Πρόεδρος και Αντιπρόεδρος του ….., δεν έχει δημοσιευτεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ως εκ τούτου δεν παράγει έννομα αποτελέσματα. Κατόπιν τούτου το ..., με το ….2018 έγγραφο της Προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου αυτού, επανυπέβαλε το χρηματικό ένταλμα προς θεώρηση, υποστηρίζοντας τη νομιμότητα της εντελλόμενης δαπάνης. Η Επίτροπος, ωστόσο, ενέμεινε στην άρνησή της να το θεωρήσει, με αποτέλεσμα να ανακύψει διαφωνία για την άρση της οποίας νομίμως απευθύνεται, με την από 20.7.2018 έκθεση, στο Κλιμάκιο τούτο.

ΙΙ. Α. Ο κυρωθείς με το άρθρο πρώτο του ν.3463/2006 (Α' 114) Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων, στο Κεφάλαιο Α΄ «Δημοτικά και Κοινοτικά Ιδρύματα – Νομικά Πρόσωπα» του Ένατου Μέρους «Ιδρύματα – Νομικά Πρόσωπα» και, ειδικότερα στο άρθρο 239 με τίτλο «Σύσταση δημοτικών και κοινοτικών νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου» ορίζει ότι: «1. Τα δημοτικά και κοινοτικά νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου συνιστώνται με απόφαση των οικείων δημοτικών ή κοινοτικών συμβουλίων. (…)», στο άρθρο 240, με τίτλο «Διοίκηση νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου», ότι: «1. Τα δημοτικά ή κοινοτικά νομικά πρόσωπα διοικούνται από το διοικητικό συμβούλιο, που αποτελείται από πέντε έως δεκαπέντε μέλη, τα οποία μαζί με τους αναπληρωτές τους ορίζονται από το δημοτικό ή κοινοτικό συμβούλιο. (…)» και στο άρθρο 242 ότι: «1. Στον πρόεδρο και τον αντιπρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου του νομικού προσώπου επιτρέπεται να καταβάλλονται έξοδα παράστασης, ύστερα από απόφαση του οικείου δημοτικού (…) συμβουλίου, όταν ο οικονομικός απολογισμός του προηγούμενου έτους υπερβαίνει τις τριακόσιες χιλιάδες (300.000) ευρώ. Το ύψος των εξόδων παράστασης καθορίζεται με απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης και Οικονομίας και Οικονομικών, μετά από γνώμη της Κεντρικής Ένωσης Δήμων και Κοινοτήτων Ελλάδας. Τα ανωτέρω έξοδα δεν μπορούν να υπερβαίνουν το πενήντα τοις εκατό (50%) των αντίστοιχων του οικείου Δημάρχου (…). 2. (...)». Κατ’ εξουσιοδότηση της τελευταίας αυτής διάταξης του άρθρου 242 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων εκδόθηκε η 20585/10.4.2007 κοινή απόφαση των Υφυπουργών Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης και Οικονομίας και Οικονομικών, με τίτλο «Καθορισμός εξόδων παράστασης των προέδρων και αντιπροέδρων διοικητικών συμβουλίων δημοτικών και κοινοτικών ιδρυμάτων και νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου» (ΦΕΚ ΥΟΔΔ 171), με την οποία, καθορίστηκαν τα έξοδα παράστασης που μπορούν να λαμβάνουν μηνιαίως, ύστερα από απόφαση του οικείου δημοτικού συμβουλίου, ο πρόεδρος και ο αντιπρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου με οικονομικό απολογισμό άνω των 300.000,00 ευρώ και ορίστηκε ότι στην περίπτωση νεοσύστατων δημοτικών νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, που δεν διαθέτουν απολογιστικά στοιχεία προηγούμενου έτους, τα έξοδα παράστασης υπολογίζονται, κατ’ εξαίρεση, βάσει των συνολικών εσόδων τους, όπως αυτά απεικονίζονται στον εγκεκριμένο προϋπολογισμό του πρώτου έτους λειτουργίας τους και ότι μετά την έγκριση του πρώτου απολογισμού τους, τυχόν διαφορές που θα προκύψουν ως προς το ύψος των εξόδων παράστασης σε σχέση με τα αρχικώς υπολογισθέντα, συμψηφίζονται με αυτά που θα λάβουν τα ίδια όργανα κατά το επόμενο οικονομικό έτος.

Β. O ν. 3469/2006 «Εθνικό Τυπογραφείο, Εφημερίς της Κυβερνήσεως και λοιπές διατάξεις» (Α΄131) ορίζει στην παράγραφο 2 του άρθρου 5 ότι: «Στην “Εφημερίδα της Κυβερνήσεως” δημοσιεύονται: α) (…) ιβ) οι πράξεις διορισμού μονομελών και οι πράξεις συγκρότησης συλλογικών οργάνων διοίκησης των φορέων του Δημοσίου και του ευρύτερου δημόσιου τομέα (…)», και, στο άρθρο 8, ότι «1. Δεν δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως: α) (…) β) Οι κανονιστικού χαρακτήρα πράξεις των δημοτικών (…) αρχών. Οι πράξεις αυτές τοιχοκολλώνται σε ειδικό πίνακα του δημοτικού (…) καταστήματος (…). θ) Οι ατομικές διοικητικές πράξεις, εκτός από εκείνες των οποίων η δημοσίευση προβλέπεται ρητά από την κείμενη νομοθεσία. (…)». Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι οι αποφάσεις δημοτικού συμβουλίου περί εκλογής των μελών Διοικητικού Συμβουλίου, μεταξύ των οποίων και του Προέδρου και Αντιπροέδρου αυτού, δημοτικού Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου, δεν δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, αφού δεν εμπίπτουν σε καμία από τις αναφερόμενες στην περίπτωση ιβ΄ της παραγράφου 2 του άρθρου 5 περιπτώσεις, ήτοι δεν συνιστούν ούτε απόφαση διορισμού μονομελούς οργάνου ούτε πράξη συγκρότησης συλλογικού οργάνου διοίκησης του δημοσίου τομέα.

Γ.1.1. Ο ν. 4270/2014 «Αρχές δημοσιονομικής διαχείρισης και εποπτείας (ενσωμάτωση της Οδηγίας 2011/85/ΕΕ) – δημόσιο λογιστικό και άλλες διατάξεις» (Α΄ 143) ορίζει, στο άρθρο 14, ότι: «1. (…) β. Γενική Κυβέρνηση: περιλαμβάνει τρία υποσύνολα, εφεξής αποκαλούμενα υποτομείς: της Κεντρικής Κυβέρνησης, των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) (…) δ. Υποτομέας ΟΤΑ: περιλαμβάνει: (αα) τους ΟΤΑ, οι οποίοι αποτελούνται από τους Δήμους (OTA A΄ βαθμού) και τις Περιφέρειες (OTA B΄ βαθμού) και (ββ) τα νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου και τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου που ανήκουν, ελέγχονται ή χρηματοδοτούνται από τους ΟΤΑ», στο άρθρο 66, ότι: «1. Ανάληψη υποχρέωσης είναι η διοικητική πράξη, με την οποία γεννάται ή βεβαιώνεται υποχρέωση του Δημοσίου και των λοιπών φορέων της Γενικής Κυβέρνησης έναντι τρίτων (νομική δέσμευση). Προκειμένου να αναληφθεί εγκύρως οποιαδήποτε δέσμευση ή να εκτελεσθεί οποιαδήποτε δαπάνη, εκδίδεται απόφαση ανάληψης υποχρέωσης η οποία περιέχει βεβαίωση του αρμόδιου κατά τις διατάξεις του παρόντος άρθρου περί ύπαρξης και δέσμευσης της αναγκαίας πίστωσης (δημοσιονομική δέσμευση). 2. Η απόφαση ανάληψης της πίστωσης υπογράφεται από τον διατάκτη και περιέχει βεβαίωση του προϊσταμένου οικονομικών υπηρεσιών του φορέα ότι το ποσό της δαπάνης που αφορά, βρίσκεται εντός των ορίων της σχετικής πίστωσης και ειδικά για την Κεντρική Διοίκηση εντός του διαθέσιμου ποσοστού αυτής, και ότι έχει δεσμευθεί από τον προϋπολογισμό του φορέα. Το ποσό παραμένει δεσμευμένο μέχρι την καταβολή του ή μέχρι την ανάκληση της πίστωσης κατόπιν αιτήματος του διατάκτη (…) 8. Η υποχρέωση για δαπάνες τακτικών αποδοχών, συντάξεων, εξυπηρέτησης δημόσιου χρέους, ασφαλιστικών και προνοιακών παροχών, καθώς και για δαπάνες πάγιου χαρακτήρα (ηλεκτρική ενέργεια, ύδρευση, επικοινωνίες, μισθώματα κ.λπ.) αναλαμβάνεται για ολόκληρο το ποσό των εγγεγραμμένων πιστώσεων, από την έναρξη του οικονομικού έτους με Αποφάσεις Ανάληψης Υποχρέωσης (…) 11. Οι αρμόδιες υπηρεσίες για την εκκαθάριση και ενταλματοποίηση των δαπανών οφείλουν να ελέγχουν την τήρηση της ανωτέρω διαδικασίας και να μην προβαίνουν σε εκκαθάριση και ενταλματοποίηση αυτών, εφόσον δεν πληρούν τις τιθέμενες προϋποθέσεις (…)», στο άρθρο 68, ότι: «1. Με προεδρικό διάταγμα που εκδίδεται κατόπιν πρότασης του Υπουργού Οικονομικών καθορίζονται οι διαδικασίες ελέγχου για όλες τις αναλήψεις υποχρεώσεων κατά την εκτέλεση των προϋπολογισμών της Γενικής Κυβέρνησης (…)» και, στο άρθρο 91, ότι: «1. Οι δαπάνες του Δημοσίου ελέγχονται και εκκαθαρίζονται από τις Υπηρεσίες Δημοσιονομικού Ελέγχου, βάσει νόμιμων δικαιολογητικών που αποστέλλονται από τους διατάκτες και τα οποία αποδεικνύουν την απαίτηση κατά του Δημοσίου (…). 2. Ο έλεγχος επί των ανωτέρω δαπανών συνίσταται σε έλεγχο νομιμότητας και κανονικότητας αυτών (…). Κανονική είναι η δαπάνη που έχει νόμιμα αναληφθεί, επισυνάπτονται τα νόμιμα δικαιολογητικά κι η σχετική απαίτηση δεν έχει υποπέσει σε παραγραφή (…)».

1.2. Εξάλλου το εκδοθέν, με βάση την εξουσιοδοτική διάταξη των παραγράφων 1 και 2 του άρθρου 68 του ν. 4270/2014,π.δ. 80/2016 (Α´ 145), ορίζει, στο άρθρο 1, ότι: «1. Οι διατάξεις του παρόντος Προεδρικού διατάγματος εφαρμόζονται σε όλους τους φορείς της Γενικής Κυβέρνησης. (…)», στο άρθρο 2, ότι: «1. Για την εφαρμογή του παρόντος Προεδρικού διατάγματος ως «ανάληψη υποχρέωσης νοείται η διοικητική πράξη με την οποία γεννάται ή βεβαιώνεται υποχρέωση του Δημοσίου και των λοιπών φορέων της Γενικής Κυβέρνησης έναντι τρίτων (νομική δέσμευση - άρθρο 66, παρ. 1, ν. 4270/2014). 2. α. Προκειμένου να αναληφθεί έγκυρα οποιαδήποτε υποχρέωση ή να εκτελεσθεί οποιαδήποτε δαπάνη από τους φορείς του άρθρου 1, εκδίδεται από το διατάκτη ή το κατά νόμο εξουσιοδοτημένο όργανο σχετική απόφαση ανάληψης υποχρέωσης με την οποία δεσμεύεται η αναγκαία πίστωση και εγκρίνεται, όσον αφορά στους φορείς της Κεντρικής Διοίκησης, η πραγματοποίηση της δαπάνης (δημοσιονομική δέσμευση). β. Για τους λοιπούς φορείς της Γενικής Κυβέρνησης η έκδοση της απόφασης ανάληψης υποχρέωσης διενεργείται σε συνέχεια της απόφασης έγκρισης πραγματοποίησης της δαπάνης από το αρμόδιο όργανο του φορέα. (…)», στο άρθρο 9, ότι: «1. Δαπάνες τακτικών αποδοχών, συντάξεων, εξυπηρέτησης δημόσιου χρέους, ασφαλιστικών και προνοιακών παροχών, καθώς και δαπάνες πάγιου χαρακτήρα (ηλεκτρικής ενέργειας, ύδρευσης, επικοινωνιών, μισθωμάτων, κοινοχρήστων κ.λπ.) αναλαμβάνονται για ολόκληρο το ποσό των εγγεγραμμένων πιστώσεων με αποφάσεις που εκδίδονται αμέσως μετά την έναρξη του οικονομικού έτους. (…)» και, στο άρθρο 15, ότι: «Η ουσιαστική ισχύς του παρόντος αρχίζει από την 1η Ιανουαρίου 2017 (…)».

1.3. Περαιτέρω, το β.δ. της 17.5/15.6.1959 «Περί οικονομικής διοικήσεως και λογιστικού των Δήμων και Κοινοτήτων» (Α΄ 114) όριζε, στο άρθρο 11, που ίσχυε κατά τον κρίσιμο εν προκειμένω χρόνο, πριν την κατάργησή του, από 19.7.2018, με την παράγραφο 4 του άρθρου 203 του ν. 4555/2018 (Α΄ 133) «Μεταρρύθμιση του θεσμικού πλαισίου της τοπικής αυτοδιοίκησης - (…) Πρόγραμμα “Κλεισθένης Ι” (…)», ότι: «Πάσα ανάληψις δαπάνης εις βάρος των διά του προϋπολογισμού χορηγουμένων πιστώσεων, πραγματοποιείται υπό του δημάρχου, υπό τας εν τοις επομένοις άρθροις οριζομένας προϋποθέσεις και διατυπώσεις» και στο άρθρο 13 ότι: «1. (…) 2. Δι´ εκάστην δαπάνην συντάσσεται ιδία έκθεσις αναλήψεως. 3. (…) 4. Μετά την (…) καταχώρισιν της αναληφθείσης υποχρεώσεως ο δήμαρχος εντέλλεται, επιμελεία της αρμοδίας δημοτικής υπηρεσίας, την εκτέλεσιν της σχετικής δαπάνης, εάν πρόκειται περί τοιαύτης αναγομένης εις την αρμοδιότητα αυτού ή εισηγείται την έγκρισιν ταύτης παρά του δημοτικού συμβουλίου ή της δημαρχικής επιτροπής, κατ’ εφαρμογήν των σχετικών διατάξεων του δημοτικού και κοινοτικού κώδικος ή άλλων περί εκάστης δαπάνης ισχυουσών διατάξεων νόμων».

1.4. Ο Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων (Κ.Δ.Κ.), που κυρώθηκε με το άρθρο πρώτο του ν. 3463/2006 (Α΄ 114), ορίζει στο άρθρο 158 ότι «1. Οι δαπάνες είναι υποχρεωτικές και προαιρετικές. Υποχρεωτικές δαπάνες είναι: α) Τα έξοδα παράστασης (…). β) Οι κάθε είδους αποδοχές του προσωπικού (…) 3. Πιστώσεις που είναι γραμμένες στους οικείους κωδικούς αριθμούς του προϋπολογισμού του Δήμου (…) μπορεί να διατεθούν, με απόφαση του δημοτικού (…) συμβουλίου για την πληρωμή δαπανών, που αφορούν: (…) 4. Πιστώσεις που έχουν εγγραφεί στους οικείους κωδικούς αριθμούς του προϋπολογισμού του Δήμου (…) μπορούν να διατίθενται με απόφαση του δημάρχου (…) για την πληρωμή δαπανών, οι οποίες αφορούν: (…) 5. Πιστώσεις που έχουν εγγραφεί στους οικείους κωδικούς αριθμούς του προϋπολογισμού του Δήμου (…) είτε αρχικά είτε ύστερα από αναμόρφωση, διατίθενται, χωρίς να απαιτείται απόφαση οποιουδήποτε οργάνου, για την πληρωμή δαπανών που αφορούν: α) Αποδοχές κάθε είδους προσωπικού. β) Έξοδα παράστασης (...)». Σημειωτέον ότι με την παράγραφο 5 του άρθρου 203 του ν. 4555/2018 καταργήθηκαν οι άνω παράγραφοι 4 και 5 του άρθρου 158 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων από τη δημοσίευση του νόμου αυτού στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (19.7.2018). Περαιτέρω, ο Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων ορίζει στην παράγραφο 1 του άρθρου 236, όπως τροποποιήθηκε με την παράγραφο 2 του άρθρου 44 του ν. 4483/2017 (Α΄ 107), ότι: «Οι διατάξεις που ισχύουν για τους Δήμους και αφορούν τον οργανισμό της εσωτερικής υπηρεσίας, τον προϋπολογισμό, το οικονομικό έτος, τον απολογισμό, τις ετήσιες οικονομικές καταστάσεις, την ταμειακή υπηρεσία, τη διαχείριση, τα δάνεια και την περιουσία, εφαρμόζονται και στα ιδρύματα» και στην παράγραφο 2 του άρθρου 240, στο ρυθμιστικό πεδίο της οποίας εμπίπτουν τα δημοτικά και κοινοτικά νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, ότι: «Οι διατάξεις (….) του άρθρου 236 εφαρμόζονται και στα νομικά πρόσωπα αυτά. (…)».Εξάλλου, ο ν. 3852/2010 «Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης - Πρόγραμμα Καλλικράτης» (Α΄ 87) ορίζει, στο άρθρο 176, όπως αυτό αντικαταστάθηκε από το άρθρο 5 του ν. 4071/2012 (Α΄ 85), ότι: «1. Η οικονομική επιτροπή είναι αρμόδια για: α) (…) γ) Για την έγκριση των δαπανών και τη διάθεση των πιστώσεων του προϋπολογισμού (…)».

1.5. Τέλος, ο ν. 3861/2010 «Ενίσχυση της διαφάνειας με την υποχρεωτική ανάρτηση νόμων και πράξεων των κυβερνητικών, διοικητικών και αυτοδιοικητικών οργάνων στο διαδίκτυο “Πρόγραμμα Διαύγεια” και άλλες διατάξεις» (Α΄ 112), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 23 του ν. 4210/2013 (Α΄254), ορίζει στο άρθρο 2 ότι: «1. Οι ρυθμίσεις του παρόντος νόμου εφαρμόζονται σε (…) αποφάσεις και πράξεις που εκδίδουν (…) τα όργανα διοίκησης νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου (…), καθώς και τα όργανα των φορέων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης πρώτου και δεύτερου βαθμού (…) 3. Για τους σκοπούς του παρόντος νόμου ως φορείς των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης πρώτου και δεύτερου βαθμού νοούνται τα αιρετά όργανα των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) πρώτου και δεύτερου βαθμού και τα νομικά πρόσωπα και επιχειρήσεις των Ο.Τ.Α. 4. Στο διαδίκτυο αναρτώνται: 1) (…) 6α) οι πράξεις της ανάληψης υποχρέωσης δαπάνης, της απόφασης έγκρισης δαπάνης και της οριστικοποίησης της πληρωμής που περιέχει το ακριβές ποσό που θα πληρωθεί για κάθε επιμέρους δαπάνη των φορέων που υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής του παρόντος νόμου (…)» και στο άρθρο 4, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 23 παρ. 4 του ν. 4210/2013 ότι «1. Οι πράξεις που αναφέρονται στο άρθρο 2, όταν είναι κατά νόμο δημοσιευτέες στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ισχύουν από τη δημοσίευσή τους, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά. 2. Με εξαίρεση τις πράξεις της προηγούμενης παραγράφου, οι λοιπές πράξεις του άρθρου 2 αναρτώνται στο διαδίκτυο κατά τα οριζόμενα στον παρόντα νόμο και ισχύουν από την ανάρτησή τους (…)».

2. Από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων συνάγεται ότι στο πλαίσιο του προληπτικού ελέγχου των δαπανών, μεταξύ άλλων, των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) α´ βαθμού και των νομικών τους προσώπων δημοσίου δικαίου (άρθρο 275 ν. 3852/2010, Α΄ 87)), το Ελεγκτικό Συνέδριο ελέγχει τη νομιμότητα των εν λόγω δαπανών, ήτοι εάν η δαπάνη προβλέπεται από ουσιαστική διάταξη νόμου και εάν υπάρχει εγγεγραμμένη επαρκής πίστωση στον οικείο προϋπολογισμό, καθώς και την κανονικότητα αυτών, εάν δηλαδή, μεταξύ άλλων, έχει τηρηθεί η διαδικασία για τη νόμιμη ανάληψη της δαπάνης. Η διαδικασία ανάληψης της δαπάνης περιλαμβάνει, κατά τις προπαρατεθείσες διατάξεις, την έκδοση της δημιουργικής της δαπάνης διοικητικής πράξης που αποτελεί και τη νόμιμη αιτία πραγματοποίησής της (νομική δέσμευση), καθώς και την απόφαση του αρμόδιου διατάκτη, με την οποία αναλαμβάνεται έναντι τρίτων σχετική υποχρέωση σε βάρος της οικείας πίστωσης με αποτέλεσμα τη δέσμευσή της (δημοσιονομική δέσμευση). Η τελευταία (δέσμευση) πραγματοποιείται με την καταχώρηση της απόφασης ανάληψης στα οικεία λογιστικά βιβλία. Περαιτέρω, δοθέντος ότι το β.δ. της 17.5/15.6.1959 δεν καταργήθηκε με το άρθρο 13 του π.δ/τος 80/2016, εξακολουθούν κατά τον κρίσιμο εν προκειμένω χρόνο να ισχύουν οι διατάξεις του που ρυθμίζουν τα αρμόδια για την έκδοση των σχετικών αποφάσεων ανάληψης υποχρέωσης όργανα, μεταξύ των οποίων και αυτές των άρθρων 11 και 13 (Ε.Σ. Ι Τμ. 44/2015, 31/2014, Πρ. Κλιμ. Προλ. Ελ. Δαπ. στο Ι Τμ. 259/2013). Συγκεκριμένα στους Δήμους, μέχρι και τη δημοσίευση του ν. 4555/2018 (βλ. άρθρο 204), η ανάληψη των υποχρεώσεων αποτελεί αρμοδιότητα του Δημάρχου, ενώ η αρμοδιότητα διάθεσης των πιστώσεων και έγκρισης των δαπανών ανήκει, κατά κανόνα, στην Οικονομική Επιτροπή και, κατ’ εξαίρεση, στο Δημοτικό Συμβούλιο και στο Δήμαρχο. Ειδικότερα, στις περιπτώσεις που διατάκτης, κατά την έννοια της παραγράφου 2 του άρθρου 66 του ν. 4270/2014, είναι ο Δήμαρχος, αυτός υπογράφει και τη σχετική απόφαση ανάληψης υποχρέωσης, ενώ στις περιπτώσεις που διατάκτης είναι η Οικονομική Επιτροπή ή το Δημοτικό Συμβούλιο, ο Δήμαρχος (ή το νομίμως εξουσιοδοτηθέν από αυτόν όργανο) υπογράφει πρόταση (ή έκθεση) ανάληψης υποχρέωσης προς τον αρμόδιο διατάκτη (Οικονομική Επιτροπή ή Δημοτικό Συμβούλιο). Στην τελευταία αυτή περίπτωση, η διαδικασία ανάληψης υποχρέωσης τελειούται με την απόφαση του αρμοδίου διατάκτη για την έγκριση της δαπάνης και τη διάθεση της πίστωσης (Ε.Σ. Πρ. Κλιμ. Προλ. Ελ. Δαπ. στο Ι Τμ. 114/2015, 215/2013, πρβλ. Ε.Σ. VII Τμ. Πρ. 175/2017, 261/2016, 375, 242, 191/2015,95, 185/2013, 124/2012, 205/2011, 209, 114/2010). Κατ’ εξαίρεση και σύμφωνα με τα ισχύοντα κατά τον κρίσιμο εν προκειμένω χρόνο, για τις δαπάνες της παραγράφου 5 του άρθρου 158 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, μεταξύ των οποίων και τα έξοδα παράστασης, δεν απαιτείται απόφαση έγκρισης της δαπάνης και διάθεσης της πίστωσης από οποιοδήποτε όργανο, αλλά εκδίδεται απευθείας απόφαση ανάληψης υποχρέωσης του Δημάρχου. Τα προαναφερθέντα εφαρμόζονται αναλογικά και στα νομικά πρόσωπα δημοσίου των ΟΤΑ α΄ βαθμού, όπως συνάγεται από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 240, παράγραφος 2, και 236, παράγραφος 1, του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων. Εξάλλου, η δημοσιονομική δέσμευση της δαπάνης δημοσιεύεται υποχρεωτικά στο διαδίκτυο, στο πρόγραμμα «Διαύγεια» και ισχύει από την ανάρτησή της, πρέπει δε να προηγείται χρονικά οποιασδήποτε ενέργειας για την πραγματοποίηση της δαπάνης, καθόσον αποτελεί το χρονικώς πρότερο στάδιο της όλης διαδικασίας εκτέλεσης του προϋπολογισμού των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης, στους οποίους περιλαμβάνονται και οι Ο.Τ.Α. α´ βαθμού και τα νομικά τους πρόσωπα δημοσίου δικαίου, και αποσκοπεί στην αποτροπή της πληρωμής δαπανών καθ´ υπέρβαση του ποσοστού διάθεσης των εγγεγραμμένων στον προϋπολογισμό πιστώσεων (Ε.Σ. Ολομ. Πρακτ. 12ης Γεν. Συν./13.4.2011, Ε.Σ. Πρ. Κλιμ. Προλ. Ελ. Δαπ. στο Ι Τμ. 165/2015).Τέλος, η δαπάνη για τα έξοδα παράστασης Προέδρου και Αντιπροέδρου Διοικητικού Συμβουλίου δημοτικού νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, η οποία προσδιορίζεται σύμφωνα με τα εκτιθέμενα στην προηγούμενη σκέψη, αναλαμβάνεται ως δαπάνη σταθερή, περιοδικού χαρακτήρα, κατά την έναρξη του οικονομικού έτους για το ετήσιο ποσό και, σε περίπτωση, καθυστέρησης ψήφισης του οικείου προϋπολογισμού, κατά την έναρξη της εκτέλεσής του (πρβλ. ΕΣ Κλιμάκιο Προληπτικού Ελέγχου Δαπανών στο Ι Τμήμα 266/2016).Σε περίπτωση δε που δεν τηρήθηκε η ανωτέρω περιγραφόμενη διαδικασία για τη νόμιμη ανάληψη δαπάνης, η σχετική δαπάνη είναι μη κανονική και μη δυνάμενη να πληρωθεί εις βάρος των πιστώσεων του προϋπολογισμού του οικείου φορέα.

ΙΙΙ. Στην υπό κρίση υπόθεση, από τα στοιχεία του φακέλου που συνοδεύουν το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα προκύπτουν τα ακόλουθα: Με την …/2011 απόφαση το Δημοτικό Συμβούλιο ... – ... Θεσσαλονίκης προέβη στη συγχώνευση, κατά τις διατάξεις του άρθρου 103 του ν.3852/2010 (Α΄ 87), τεσσάρων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου των πρώην δήμων, που συνενώθηκαν στο Δήμο ...-..., σε ένα ενιαίο νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία «Δημοτικό Κέντρο Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης ... – ... (ΔΗ−ΚΕ−ΚΠΑ−ΚΕ)». Στην ίδια απόφαση (σημείο Δ) ορίστηκε ότι το εν λόγω νεοσυσταθέν νομικό πρόσωπο διοικείται από Διοικητικό Συμβούλιο, αποτελούμενο από έντεκα (11) μέλη με τους αναπληρωτές τους, που θα είναι οι εξής: α) έξι (6) δημοτικοί σύμβουλοι, εκ των οποίων δύο (2) τουλάχιστον από τη μειοψηφία, β) τέσσερις (4) δημότες ή κάτοικοι χρήστες των υπηρεσιών και γ) ένα εκπρόσωπος των εργαζομένων, εφόσον το νομικό πρόσωπο απασχολεί πάνω από δέκα (10) εργαζόμενους. Περαιτέρω, ορίστηκε ότι ο «ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος εκλέγονται από το Δημοτικό Συμβούλιο, μετά τον ορισμό του Διοικητικού Συμβουλίου του νομικού προσώπου». Εξάλλου, κατά τη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου ... ... της 11ης Μαΐου 2017 (βλ. πρακτικό …./2017, αριθμός απόφασης …./2017, που δημοσιεύτηκε στη «ΔΙΑΥΓΕΙΑ» στις 12.5.2017, με ΑΔΑ ….), εξελέγησαν τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου του ... καθώς και η Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος αυτού, ενώ με …./21.3.2018 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου ... – ..., που δημοσιεύτηκε στο πρόγραμμα «ΔΙΑΥΓΕΙΑ» στις 27.3.2018 (ΑΔΑ:….), εγκρίθηκε η καταβολή εξόδων παράστασης στην Πρόεδρο και τον Αντιπρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου του ... για το έτος 2018, ανερχόμενων μηνιαίως στο ποσό των 700,00 ευρώ για την Πρόεδρο και 280,00 ευρώ για τον Αντιπρόεδρο. Περαιτέρω, ο προϋπολογισμός του ... ψηφίστηκε με τη …. απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του ..., η οποία εγκρίθηκε με τη …..2018 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου ... - ... και τη ….2018 απόφαση του Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μακεδονίας - Θράκης. Ακολούθως, με την 5/1.2.2018 απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του ..., που δημοσιεύτηκε στη ΔΙΑΥΓΕΙΑ στις 19.2.2018 (ΑΔΑ: …), εγκρίθηκε, μεταξύ άλλων, η δαπάνη και η διάθεση πίστωσης ποσού 10.080,00 ευρώ, εκ προϋπολογισθέντος ποσού 10.200,00 ευρώ, σε βάρος του Κ.Α. 00.6121, για την καταβολή εξόδων παράσταση Προέδρου και Αντιπροέδρου του ..., ενώ με την 367/9.2.2018 απόφαση της Προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου έγινε ανάληψη πίστωσης, ποσού 10.080,00 ευρώ, που δημοσιεύτηκε στη ΔΙΑΥΓΕΙΑ στις 12.2.2018 (ΑΔΑ: 7ΧΨΧΟΚ7Φ-ΒΨΩ). Κατόπιν τούτου, εκδόθηκε το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα πληρωμής για την πληρωμή εξόδων παράστασης στην Πρόεδρο και τον Αντιπρόεδρο του ..., μηνός Ιανουαρίου 2018.

IV. Με τον πρώτο λόγο διαφωνίας προβάλλεται ότι η 153/21.3.2018 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου ... – ... περί έγκρισης των εξόδων παράστασης του Προέδρου και Αντιπροέδρου του ... δεν μπορεί να αναπτύσσει έννομα αποτελέσματα για χρονικό διάστημα προγενέστερο της έκδοσής της, εφόσον τούτο δεν προβλέπεται ρητώς από την εξουσιοδοτική διάταξη του άρθρου 242 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων και ούτε μπορούν να τύχουν εφαρμογής οι διατάξεις του άρθρου 40 του ν. 849/1978 (Α΄ 232), σύμφωνα με τις οποίες μπορεί να προσδίδεται σε κανονιστικές διοικητικές πράξεις, με τις οποίες καθορίζεται το ύψος αποδοχών ή απολαβών εν γένει, αναδρομική ισχύς, μέχρι ενός έτους προ της δημοσίευσής τους στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, υπό τον όρο της σύμπραξης στην έκδοση των πράξεων αυτών του Υπουργού Οικονομικών, περίπτωση που δεν συντρέχει εν προκειμένω. Επομένως, σύμφωνα με την Επίτροπο, η άνω απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου ... – ... ισχύει από τη δημοσίευσή της στο πρόγραμμα ΔΙΑΥΓΕΙΑ και δεν ανατρέχει επιτρεπτώς από 1.1.2018. Ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, διότι η απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, με την οποία καθορίζονται τα έξοδα παράστασης που λαμβάνουν μηνιαίως ο πρόεδρος και ο αντιπρόεδρος των διοικητικών συμβουλίων των δημοτικών νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, εντός μάλιστα ενός ήδη οριοθετημένου (βάσει της κ.υ.α. 20585/10.4.2007) πλαισίου, η οποία εκδίδεται και αφορά κάθε έτος, με βάση τον οικονομικό απολογισμό του προηγούμενου έτους, επιτρεπτώς και κατά λογική αναγκαιότητα ανατρέχει, κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 242 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, στην έναρξη του οικονομικού έτους, χωρίς να ανακύπτει θέμα ανεπίτρεπτης αναδρομικής ισχύος της απόφασης αυτής. Ειδικότερα, με την απόφαση αυτή επιτρέπεται κάθε έτος να καταβάλλονται έξοδα παράστασης, το ύψος των οποίων μεταβάλλεται κάθε οικονομικό έτος, ενόψει της εκάστοτε οικονομικής κατάστασης του δημοτικού νομικού προσώπου, είτε με αύξηση είτε με μείωση του ποσού αυτού, ενώ το ποσό αυτό κλιμακώνεται μέσα σε προκαθορισμένα όρια, σύμφωνα με την κ.υ.α. 20585/10.4.2007, ανάλογα με τα έσοδα του προηγούμενου έτους, η εν λόγω δε μεταβολή, καταλαμβάνει ολόκληρο το οικονομικό έτος, ανεξαρτήτως του χρόνου έκδοσης της σχετικής απόφασης. Εξάλλου, η απόφαση αυτή δεν θα μπορούσε να εκδοθεί την 1η Ιανουαρίου του οικονομικού έτους, για το οποίο εγκρίνεται η καταβολή των εξόδων παράστασης, αφού το αρμόδιο δημοτικό συμβούλιο, πριν από την έκδοσή της, πρέπει να έχει υπόψη του τα συνολικά έσοδα του νομικού προσώπου, βάσει του απολογισμού του προηγούμενου έτους, ο οποίος κατά την κείμενη νομοθεσία συντάσσεται και εγκρίνεται μετά την 1η Ιανουαρίου του επόμενου οικονομικού έτους (ΕΣ Κλιμάκιο Προληπτικού Ελέγχου Δαπανών στο Ι Τμήμα 260, 277/2014). Ούτε, εξάλλου, εμποδίζεται η αναδρομική ισχύς της διάταξης από τη διάταξη της παραγράφου 2 του άρθρου 4 του ν. 3861/2010, σύμφωνα με την οποία οι δημοσιευτέες στη ΔΙΑΥΓΕΙΑ διοικητικές πράξεις ισχύουν από τη δημοσίευσή τους σε αυτή, δοθέντος ότι η έννοια της τελευταίας αυτής διάταξης είναι ότι η δημοσίευση στη ΔΙΑΥΓΕΙΑ απαιτείται προκειμένου η διοικητική πράξη να αποκτήσει νόμιμη υπόσταση, τα ουσιαστικά, ωστόσο, έννομα αποτελέσματα αυτής, δύνανται να ανατρέχουν σε χρόνο προγενέστερο της έκδοσής της, αν τούτο επιτρέπεται. Ομοίως απορριπτέος είναι ο τρίτος λόγος διαφωνίας, με τον οποίο προβάλλεται ότι η …..2017 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου ... – ..., με την οποία ορίστηκαν, μεταξύ άλλων οι φερόμενοι ως δικαιούχοι του ελεγχόμενου χρηματικού εντάλματος πληρωμής Πρόεδρος και Αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ..., δεν έχει δημοσιευτεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, και ως εκ τούτου δεν παράγει έννομα αποτελέσματα. Και τούτο δοθέντος ότι, σύμφωνα και με όσα έγιναν δεκτά ανωτέρα (υπό σκέψη ΙΙ.Β), δεν απαιτείται δημοσίευση της απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου περί εκλογής των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου του εν λόγω νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, δοθέντος και ότι δεν πρόκειται περί κανονιστικής διοικητικής πράξης. Τέλος, με τον δεύτερο λόγο διαφωνίας προβάλλεται ότι η ανάληψη της οικείας υποχρέωσης, ως δαπάνης σταθερής, περιοδικού χαρακτήρα, έπρεπε να συντελεστεί κατά την έναρξη εκτέλεσης του προϋπολογισμού του νομικού προσώπου, ενώ η …./1.2.2018 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου περί έγκρισης της δαπάνης και διάθεσης της πίστωσης, ισχύει ομοίως από την ανάρτησή της στο πρόγραμμα «ΔΙΑΥΓΕΙΑ», στις 19.2.2018. Ο λόγος αυτός, κατά το δεύτερο σκέλος του, που αφορά στην ισχύ της απόφασης έγκρισης της δαπάνης και δέσμευσης της πίστωσης από τη δημοσίευσή της στη ΔΙΑΥΓΕΙΑ, πρέπει να απορριφθεί, δοθέντος ότι, σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά ανωτέρω, υπό σκέψη ΙΙ.Γ.2, τέτοια απόφαση δεν απαιτείται να εκδοθεί, κατά τα οριζόμενα στην ισχύουσα κατά τον κρίσιμο χρόνο διάταξη της παραγράφου 5 του άρθρου 158, του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, και ως εκ τούτου η έκδοσή της και η δημοσίευσή της στη ΔΙΑΥΓΕΙΑ στις 19.2.2018 δεν ασκεί επιρροή επί της νομιμότητας της δαπάνης αυτής. Τέλος, ο προβαλλόμενος λόγος διαφωνίας, κατά το πρώτο σκέλος του, που αφορά στην καθυστερημένη δημοσίευση της απόφασης ανάληψης υποχρέωσης, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος, δοθέντος ότι σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά ανωτέρω (σκέψη ΙΙ.Γ.2) η δαπάνη καταβολής εξόδων παράστασης πρέπει να αναλαμβάνεται κατά την έναρξη εκτέλεσης του προϋπολογισμού, ενόψει του χαρακτήρα της ως δαπάνης σταθερού και περιοδικού χαρακτήρα. Συνεπώς, η ελεγχόμενη δαπάνη είναι μη κανονική για το λόγο αυτό. Ενόψει, όμως, της μικρής καθυστέρησης, που διαπιστώθηκε μεταξύ του χρόνου έγκρισης του προϋπολογισμού του ... (30.1.2018) και του χρόνου ανάληψης της εν λόγω υποχρέωσης (9.2.2018), το Κλιμάκιο κρίνει ότι θα πρέπει το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα πληρωμής να θεωρηθεί, αφού τα αρμόδια όργανα του ... συγγνωστώς και χωρίς πρόθεση καταστρατήγησης των οικείων διατάξεων προέβησαν σε καθυστερημένη έκδοση της εν λόγω πράξεως.

V. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, η εντελλόμενη δαπάνη είναι μη κανονική, ωστόσο, το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα πληρωμής μπορεί να θεωρηθεί κατά τα ειδικότερα διαλαμβανόμενα στο σκεπτικό της παρούσας.

 

Για τους λόγους αυτούς

Αποφαίνεται ότι το …, οικονομικού έτους 2018, χρηματικό ένταλμα πληρωμής του Δημοτικού Κέντρου Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης ...-..., πρέπει να θεωρηθεί.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ

ΣΤΑΜΑΤΙΟΣ ΠΟΥΛΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΠΡΑΣΙΑΝΑΚΗ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΠΕΛΑΓΙΑ ΚΡΗΤΙΚΟΥ